Mèo có cả chục kiểu tiếng kêu, mỗi kiểu một việc: tiếng "meo" chủ yếu để nói với người, tiếng "rrư" ngắn là lời chào, tiếng rít và kêu khè là "lùi lại", tiếng gầm gừ trầm là cảnh cáo, tiếng gào dài là động dục hoặc sắp đánh nhau, còn tiếng lạch cạch "chíp chíp" khi nhìn chim qua cửa kính là hưng phấn săn mồi mà không với tới. Hiểu từng tiếng giúp bạn biết lúc nào mèo đòi, lúc nào mèo xin để yên, lúc nào mèo đau.
Tiếng "meo" là ngôn ngữ mèo dành cho người
Đây là điều nhiều người ngạc nhiên: mèo trưởng thành rất ít kêu "meo" với nhau. Mèo con kêu meo để gọi mẹ khi lạnh, đói, lạc; lớn lên, giữa mèo với mèo, tiếng meo gần như biến mất, thay bằng mùi, tư thế, ánh mắt. Còn với người — loài nói nhiều và kém đọc tín hiệu im lặng — mèo nhà giữ lại tiếng meo và dùng nó suốt đời. Các quan sát ở mèo sống tự do ít tiếp xúc người cho thấy chúng kêu meo ít hơn hẳn mèo nuôi trong nhà.
Nói cách khác, mỗi con mèo dần dần "học" với chủ của nó: tiếng meo nào khiến chủ mở tủ đồ ăn, tiếng meo nào khiến chủ mở cửa. Đó là lý do người lạ nghe mèo nhà bạn chỉ thấy toàn "meo", còn bạn phân biệt được meo đòi ăn với meo đòi ra ban công.
Đọc tiếng meo theo cao độ và độ dài
- Meo ngắn, cao, một tiếng: chào, gây chú ý.
- Meo lặp nhiều tiếng: hào hứng, giục giã, thường quanh giờ ăn.
- Meo kéo dài, trầm dần: đòi hỏi, phàn nàn — cửa đóng, bát trống.
- Meo trầm, kéo dài, rền: khó chịu, có khi là đau hoặc bất an.
Mèo Xiêm và các giống gốc phương Đông nổi tiếng "nói nhiều", giọng to và khàn. Mèo ta thường kêu vừa phải. Nhưng trong cùng một giống, mỗi con một tính.
Bảng các tiếng kêu thường gặp
| Tiếng | Nghe như | Thường có nghĩa | Nên làm gì |
|---|---|---|---|
| Meo | "meo", "ngoao" | Nói với người: chào, đòi, phàn nàn | Xem hoàn cảnh, đừng thưởng tiếng meo đòi ăn vô giờ |
| Rrư, gù ngắn (trill) | Tiếng "rrư?" lên giọng, miệng gần như khép | Chào thân thiện, rủ đi theo | Đáp lại bằng giọng nhẹ, đi theo xem mèo dẫn đi đâu |
| Gừ gừ (purr) | Rung đều, trầm, liên tục | Thường là thoải mái, nhưng cũng có khi đau, sợ | Đọc hoàn cảnh (xem bài riêng) |
| Lạch cạch, "chíp chíp" (chatter) | Hàm rung nhanh, tiếng lách cách | Hưng phấn săn mồi mà không với tới | Cho mèo xả bằng một buổi chơi vồ bắt |
| Rít (hiss) | "Khừừ", hơi phì ra miệng | Sợ, cảnh báo "đừng lại gần" | Lùi lại, cho đường thoát |
| Kêu khè, phì (spit) | Tiếng phì bật mạnh, ngắn | Sợ cao độ, sắp tự vệ | Tránh xa, giảm kích thích |
| Gầm gừ (growl) | Âm trầm trong cổ, kéo dài | Cảnh cáo nghiêm túc | Ngừng hẳn, không chạm vào |
| Gào, rú (yowl) | Tiếng dài, uốn lượn, to | Động dục, đối đầu với mèo khác, đau, lú lẫn ở mèo già | Tìm nguyên nhân; kêu bất thường thì đi khám |
| Thét chói (scream) | Tiếng ré cao, đột ngột | Đau cấp, đánh nhau, bị dẫm đuôi | Kiểm tra mèo ngay |
Tiếng "rrư" — câu chào ít người biết
Tiếng gù ngắn, lên giọng ở cuối, phát ra khi miệng gần như khép, là một trong những âm thanh dễ thương nhất của mèo. Mèo mẹ dùng tiếng này để gọi đàn con đi theo. Với người, mèo hay "rrư" khi bạn bước vào phòng, khi mèo nhảy lên giường, hoặc khi muốn dẫn bạn tới bát nước. Nhiều người thử bắt chước lại bằng một tiếng "ừm?" ngắn và thấy mèo đáp lời — một kiểu đối thoại nhỏ, vô hại.
Tiếng "chíp chíp" khi thấy chim, thạch sùng
Con mèo ngồi bên cửa sổ song sắt, nhìn đàn chim sẻ trên dây điện, hàm rung lạch cạch phát ra tiếng như chim kêu. Chưa có lời giải thích được chứng minh chắc chắn. Các giả thuyết thường được nhắc:
- Bực bội vì thấy con mồi mà không tới được, năng lượng săn bị dồn lại.
- Một dạng "diễn tập" chuyển động hàm của cú cắn kết liễu.
- Hưng phấn đơn thuần, giống người nóng ruột gõ ngón tay.
Dù là lý do nào, đây là hành vi bình thường. Nếu mèo nhà bạn chíp chíp hằng ngày bên cửa sổ, đó là lời nhắc nó cần những buổi chơi mô phỏng săn mồi có kết thúc bằng một lần vồ trúng — chi tiết về cách chơi nằm ở mục Chơi và vận động.
Rít, kêu khè, gầm gừ: ba nấc của "tránh ra"
Ba tiếng này đều là tín hiệu phòng thủ, xếp theo mức tăng dần: gầm gừ trầm là cảnh cáo, rít là "lùi lại ngay", kêu khè bật mạnh thường đi kèm một cú vung chân. Một con mèo rít không phải là mèo "dữ" hay "hư". Nó đang dùng âm thanh để tránh phải đánh nhau — một lựa chọn văn minh.
Sai lầm hay gặp là mắng lại mèo khi nó rít với khách hay với mèo mới. Mắng làm mèo sợ thêm, và lần sau nó có thể bỏ qua bước rít, cào thẳng. Việc nên làm là tìm xem thứ gì làm mèo sợ và cho mèo khoảng cách. Cách giới thiệu mèo mới hay giúp mèo bớt sợ khách được bàn trong mục Vấn đề hành vi.
Mèo mẹ đang có con nhỏ, mèo bị đau khi bị chạm vào chỗ đau cũng gầm gừ, rít với cả chủ. Mèo vốn hiền bỗng rít khi bạn bế lên là dấu hiệu nên kiểm tra sức khoẻ.
Tiếng gào ban đêm
Tiếng gào dài, uốn lượn, nghe như trẻ con khóc là thứ làm hàng xóm khó chịu nhất. Những nguồn hay gặp:
- Động dục: mèo cái chưa triệt sản gào, lăn lộn, cong người; mèo đực đáp lại từ bên ngoài. Ở Việt Nam khí hậu ấm, mèo cái có thể động dục nhiều đợt trong năm.
- Đối đầu: hai con mèo đực đứng gườm nhau ngoài mái tôn, gào qua lại trước khi xông vào.
- Mèo già: kêu to vào ban đêm, có vẻ lạc lõng — có thể do suy giảm thính lực, suy giảm nhận thức, cường giáp hoặc tăng huyết áp.
- Thói quen được thưởng: mèo kêu lúc 4 giờ sáng, chủ dậy cho ăn, lần sau kêu sớm hơn.
Cách xử lý từng trường hợp nằm ở các bài về mèo kêu đêm và mèo động dục trong mục Vấn đề hành vi.
Bắt tay làm: lập "từ điển" tiếng mèo nhà bạn
- Dùng điện thoại ghi âm năm tiếng kêu khác nhau trong tuần, mỗi tiếng ghi chú: lúc mấy giờ, mèo đang ở đâu, mèo muốn gì, bạn đáp lại thế nào.
- Sau một tuần, bạn sẽ thấy mẫu lặp lại: tiếng meo nào gắn với bát ăn, tiếng nào gắn với cửa ban công.
- Bản ghi âm này còn có ích khi đi khám: tiếng kêu bất thường mà mèo không chịu phát ra ở phòng khám, bác sĩ thú y vẫn nghe được.
Khi nào tiếng kêu là dấu hiệu bệnh
Đưa mèo đi bác sĩ thú y nếu: mèo kêu khi đi vệ sinh hoặc ngồi rặn trong khay mà ra rất ít hay không ra nước tiểu (với mèo đực đây là ca cấp cứu, có thể nguy hiểm tính mạng trong một hai ngày); mèo kêu ré khi được bế, khi nhảy; giọng khàn hoặc mất tiếng kéo dài; mèo bỗng kêu nhiều hơn hẳn kèm ăn nhiều mà gầy đi (hay gặp ở mèo già); hoặc mèo im bặt khác thường kèm bỏ ăn, trốn kỹ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mèo kêu meo với người mà không kêu với mèo khác?
Mèo trưởng thành chủ yếu giao tiếp với nhau bằng mùi, tư thế và ánh mắt. Tiếng meo vốn là tiếng mèo con gọi mẹ, được mèo nhà giữ lại để nói với người. Mỗi con mèo dần học được tiếng meo nào hiệu quả với chủ của nó.
Mèo kêu "chíp chíp" khi nhìn chim là sao?
Đó là tiếng lạch cạch của hàm, thường xuất hiện khi mèo thấy chim hay côn trùng mà không với tới. Giả thuyết phổ biến là hưng phấn và bực bội vì không săn được. Đây là hành vi bình thường, nên cho mèo được chơi vồ bắt nhiều hơn.
Mèo rít với chủ có phải mèo ghét chủ không?
Không hẳn. Mèo rít khi sợ hoặc đau, muốn bạn lùi lại. Nếu một con mèo vốn hiền bỗng rít khi bị bế, hãy nghĩ tới khả năng nó đang đau và đưa đi bác sĩ thú y.
Mèo gào ban đêm có phải động dục không?
Động dục là nguyên nhân phổ biến ở mèo chưa triệt sản, nhưng không phải duy nhất. Mèo có thể gào vì thấy mèo lạ ngoài cửa, vì quen được cho ăn khi kêu, hoặc ở mèo già là do bệnh hay suy giảm nhận thức. Kêu đêm bất thường ở mèo lớn tuổi nên đi khám.
Tiếng "rrư" của mèo có nghĩa gì?
Đó là tiếng gù ngắn lên giọng, thường dùng để chào hoặc rủ đi theo. Mèo mẹ dùng nó để gọi đàn con. Mèo nhà hay "rrư" khi chủ vào phòng hoặc khi muốn dẫn chủ tới đâu đó.
