Cái chớp mắt chậm — mèo khép hờ mi, giữ một nhịp rồi mở ra từ từ — là tín hiệu thân thiện, thư giãn mà mèo dành cho người và mèo nó tin. Một nghiên cứu đăng trên Scientific Reports năm 2020 cho thấy khi người chớp mắt chậm với mèo, mèo có xu hướng chớp chậm đáp lại và dễ lại gần người đó hơn. Ngược lại, cái nhìn chằm chằm không chớp, đồng tử co hẹp hoặc giãn to đột ngột thường là mèo đang căng thẳng, tập trung săn hay chuẩn bị phản ứng.
Thí nghiệm chớp mắt chậm năm 2020
Nhóm nghiên cứu ở Đại học Sussex (Anh), do Tasmin Humphrey và Karen McComb dẫn dắt, công bố kết quả trên tạp chí Scientific Reports năm 2020. Họ làm hai thí nghiệm tại nhà của mèo, để mèo ở trong môi trường quen thuộc.
- Thí nghiệm thứ nhất: chủ nuôi ngồi cách mèo khoảng một mét, chớp mắt chậm khi mèo nhìn mình. So với lúc chủ ngồi yên không tương tác, mèo chớp mắt chậm nhiều hơn rõ rệt.
- Thí nghiệm thứ hai: một người lạ (nhà nghiên cứu) làm tương tự. Khi người lạ chớp chậm rồi chìa tay ra, mèo có xu hướng tiến lại gần tay hơn so với khi người đó nhìn với gương mặt trung tính.
Các tác giả thận trọng khi diễn giải: kết quả cho thấy chớp mắt chậm là một kiểu giao tiếp tích cực giữa mèo và người, có thể dùng để làm quen với mèo. Họ không khẳng định nó "có nghĩa là anh yêu em" như mạng xã hội hay viết. Cách nói chính xác hơn: chớp chậm là tín hiệu "tôi thấy an toàn, tôi không đe doạ bạn".
Vì sao nhìn chằm chằm lại là đe doạ
Trong thế giới mèo, nhìn thẳng không chớp vào mắt con khác là hành vi thách thức. Hai con mèo đực gặp nhau ngoài hiên có thể đứng nhìn nhau bất động hàng phút trước khi một con quay đầu đi. Quay mặt đi, nhắm mắt, chớp chậm là cách xuống thang.
Người thì ngược lại: ta được dạy nhìn vào mắt để tỏ ra chân thành. Đó là lý do có những vị khách "rất thích mèo" lại bị mèo né: họ cúi xuống, nhìn thẳng, đưa tay ra liền. Còn người không quan tâm mèo, ngồi một góc không nhìn nó, lại được mèo tò mò lại gần ngửi giày.
Cách chào mèo lạ dễ thành công: ngồi thấp, nghiêng người một chút, không nhìn thẳng, chớp chậm vài lần, chìa một ngón tay ở tầm mũi mèo rồi chờ.
Đồng tử: nhạy nhưng dễ đọc nhầm
Mèo có đồng tử dạng khe dọc, co giãn với biên độ rất lớn — từ một vạch mảnh dưới nắng trưa tới hình tròn gần kín tròng mắt trong bóng tối. Ngoài ánh sáng, đồng tử còn thay đổi theo cảm xúc qua hệ thần kinh tự chủ.
| Đồng tử | Trong ánh sáng bình thường, thường là | Đọc kèm |
|---|---|---|
| Hình bầu dục vừa phải | Bình thường, thư giãn | Tai thẳng, mi hơi khép |
| Giãn to đột ngột | Hưng phấn (chuẩn bị vồ), giật mình, hoặc sợ | Tai trước = hứng thú; tai ép = sợ |
| Co thành khe hẹp | Có thể là tập trung cao hoặc bực, tự tin tấn công | Tai xoay ra sau, thân cứng |
| Hai bên to nhỏ khác nhau, kéo dài | Không phải cảm xúc — cần khám | Xem phần dưới |
Bẫy thường gặp: trong phòng ngủ tối, đồng tử mèo lúc nào cũng to, nên đừng vội kết luận mèo đang sợ. Ngoài nắng, đồng tử lúc nào cũng hẹp, cũng đừng vội nói mèo đang bực. Đồng tử chỉ đáng tin khi bạn so sánh trong cùng một điều kiện ánh sáng.
Mi mắt và kiểu nhìn
Mắt lim dim, mi khép một nửa
Mèo nằm trên ghế, mắt khép hờ, nhìn bạn qua khe mi: đây là trạng thái thư thái. Mèo chỉ để mình "mất cảnh giác" như vậy khi thấy chỗ đó an toàn. Nhiều người kể mèo hay nằm lim dim nhìn họ làm việc — đó là sự hiện diện dễ chịu, không phải theo dõi.
Mắt mở to, không chớp
Mở to kèm thân căng, tai chĩa về một điểm: mèo đang săn hoặc đang cảnh giác cao. Mở to kèm co người, tai ép: sợ. Mở to kèm đuôi dựng và kêu ngắn khi bạn cầm bát: mong ăn.
Liếc nhìn rồi quay đi
Mèo nhìn bạn một giây rồi quay mặt đi, đặc biệt với người lạ hoặc mèo khác, là cách nói "tôi không muốn đối đầu". Đừng đuổi theo ánh mắt đó.
Làm quen với mèo nhút nhát bằng ánh mắt
Với mèo mới về nhà, mèo hay trốn dưới gầm giường, hay mèo của người thân đến ở nhờ, ánh mắt là công cụ làm quen ít xâm phạm nhất. Không cần chạm, không cần lại gần.
- Ngồi trên sàn cách chỗ mèo trốn khoảng hai mét, nghiêng người sang bên, làm việc gì đó nhẹ nhàng (đọc sách, gấp quần áo).
- Khi mèo nhìn ra, đừng nhìn lại thẳng. Liếc nhẹ, khép mi chậm trong khoảng hai giây, mở ra, rồi quay mặt đi.
- Lặp lại vài lần mỗi buổi, mỗi ngày vài buổi. Không gọi, không đưa đồ ăn tới tận miệng.
- Khi mèo bắt đầu chớp chậm đáp lại hoặc ra khỏi chỗ trốn, đặt một miếng thưởng trên sàn ở giữa hai bên rồi rút tay về.
- Tăng dần: đặt thưởng gần mình hơn, chìa một ngón tay cho mèo ngửi. Để mèo chủ động chạm trước.
Cách này hiệu quả vì nó cho mèo quyền kiểm soát. Mèo sợ nhất là cảm giác không có lối thoát, không quyết định được gì.
Bắt tay làm
- Hôm nay thử chớp chậm với mèo nhà mình ba lần ở ba thời điểm khác nhau. Ghi lại lần nào mèo đáp lại.
- Dặn trẻ nhỏ trong nhà: không nhìn sát mặt mèo, không thổi vào mặt mèo, muốn chào thì "nhắm mắt từ từ như buồn ngủ".
- Khi đưa mèo đi khám, ngồi cạnh lồng và chớp chậm thay vì liên tục nhòm vào an ủi.
Khi nào mắt là chuyện của bác sĩ thú y
Một số thay đổi ở mắt không phải là cảm xúc: hai đồng tử to nhỏ khác nhau kéo dài, đồng tử giãn to liên tục cả khi ra sáng, mèo bỗng va vào đồ đạc hay hụt chân khi nhảy, mắt đỏ, chảy nước, kèm ghèn vàng xanh, mèo nheo một bên mắt, màng trắng ở khoé mắt (mi thứ ba) kéo lên che một phần mắt nhiều ngày. Những dấu hiệu này có thể liên quan tới viêm, chấn thương, tăng huyết áp ở mèo già hay bệnh thần kinh, nên đưa đi khám sớm. Không tự nhỏ thuốc nhỏ mắt của người cho mèo.
Câu hỏi thường gặp
Mèo chớp mắt chậm với mình có nghĩa là gì?
Đó là tín hiệu thân thiện, thư giãn, cho thấy mèo cảm thấy an toàn khi ở gần bạn. Nghiên cứu năm 2020 của Đại học Sussex cho thấy mèo thường chớp chậm đáp lại người chớp chậm với chúng. Bạn có thể chớp chậm lại để "trả lời".
Có nên nhìn thẳng vào mắt mèo không?
Không nên nhìn chằm chằm lâu, nhất là với mèo lạ hay mèo nhút nhát, vì với mèo đó là cái nhìn thách thức. Hãy nhìn thoáng qua, chớp chậm rồi quay mặt đi. Mèo sẽ thấy bạn ít đe doạ hơn và dễ lại gần hơn.
Vì sao đồng tử mèo lúc to lúc nhỏ?
Đồng tử mèo co giãn theo ánh sáng và theo cảm xúc. Trong cùng điều kiện ánh sáng, đồng tử giãn đột ngột thường là hưng phấn hoặc sợ, còn co hẹp có thể là tập trung hoặc bực. Hai đồng tử to nhỏ khác nhau kéo dài thì cần đưa đi khám.
Mèo nhìn mình chằm chằm khi mình làm việc là sao?
Nếu mắt lim dim, người thả lỏng, đó là mèo đang thư thái ở cạnh bạn. Nếu mắt mở to, kêu ngắn và đi qua đi lại, mèo có thể đang đòi ăn, đòi chơi. Đọc kèm tai và đuôi để biết chắc.
Chớp mắt chậm có giúp làm quen mèo lạ không?
Có, đây là cách làm quen ít xâm phạm nhất vì không cần chạm vào mèo. Ngồi thấp, nghiêng người, chớp chậm rồi chìa một ngón tay cho mèo ngửi. Hãy để mèo tự quyết định có lại gần hay không.
