Tai mèo dựng thẳng, hướng về phía trước là mèo đang thoải mái hoặc tò mò; tai xoay ngang như cánh máy bay là đang khó chịu, bất an; tai ép dẹt sát đầu là sợ hãi và sẵn sàng tự vệ. Tai mèo đổi hướng rất nhanh, nhiều khi trong vòng một giây, nên đây là chỉ báo tâm trạng "thời gian thực" chính xác hơn cả đuôi — miễn là bạn biết nhìn.
Đôi tai được thiết kế để xoay
Mỗi vành tai mèo có khoảng ba chục cơ nhỏ điều khiển, so với vài cơ gần như vô dụng ở tai người. Nhờ vậy mèo xoay được từng tai độc lập, gần nửa vòng, để bắt hướng âm thanh mà không cần quay đầu. Thính giác của mèo cũng rộng hơn người nhiều ở dải cao: các đo đạc kinh điển cho thấy mèo nghe tới khoảng 64 kHz, trong khi người trẻ chỉ nghe tới khoảng 20 kHz. Tiếng sột soạt của con chuột nhắt, tiếng kêu siêu âm của côn trùng, tiếng rè của bộ sạc điện — mèo nghe hết.
Vì tai vừa là cơ quan nghe vừa là "bảng hiệu" cảm xúc, khi đọc tai bạn phải tách hai việc: tai đang nghe một âm thanh, hay tai đang nói một tâm trạng. Tai xoay về phía cửa vì có tiếng chìa khoá là nghe; tai xoay ngang và giữ nguyên khi bạn vuốt là nói.
Bảng đọc tai mèo
| Vị trí tai | Mèo đang thế nào | Bạn nên làm gì |
|---|---|---|
| Dựng thẳng, hơi chếch về trước | Thoải mái, tỉnh táo, sẵn lòng giao tiếp | Lúc tốt để chơi, vuốt, dạy trò mới |
| Dựng cao, cả hai chĩa thẳng về một phía | Tò mò, tập trung vào một thứ | Xem mèo đang nhìn gì; đừng làm giật mình |
| Hai tai xoay hai hướng khác nhau | Đang nghe ngóng, quét âm thanh xung quanh | Bình thường, không cần làm gì |
| Xoay ngang, mặt trong tai hướng ra hai bên | Khó chịu, bất an, mất kiên nhẫn | Ngừng việc đang làm với mèo, tạo khoảng cách |
| Xoay ra sau nhưng vẫn dựng, thấy rõ mặt sau tai | Bực bội, có thể sắp tấn công | Rút tay, không nhìn chằm chằm |
| Ép dẹt sát đầu, gần như biến mất | Sợ hãi cao độ, chuẩn bị tự vệ | Lùi xa, cho mèo đường thoát |
| Hơi chúc xuống, thả lỏng, mắt lim dim | Buồn ngủ, rất thư giãn | Để yên cho mèo nghỉ |
Tai dựng về trước: cửa đang mở
Đây là trạng thái mặc định của một con mèo khoẻ, tự tin, đang ở nhà mình. Hai tai thẳng, hướng nhẹ về trước, vành tai thả lỏng. Khi có thứ làm mèo tò mò — con thạch sùng trên trần, tiếng túi nilon — hai tai chĩa cao hơn, cùng về một hướng, đầu hơi nghiêng. Lúc này mèo dễ học nhất, nên nếu bạn đang tập cho mèo vào lồng vận chuyển hay tập đáp lại tiếng gọi, hãy tranh thủ những lúc tai ở tư thế này.
Tai "máy bay": tín hiệu cảnh báo sớm
Người nuôi mèo ở nước ngoài gọi đây là "airplane ears" vì hai tai xoè ngang như cánh máy bay. Mặt trong tai không còn nhìn thấy từ phía trước. Đây là giai đoạn giữa: mèo chưa sợ hẳn, chưa giận hẳn, nhưng không còn thoải mái.
Những lúc hay gặp tai máy bay:
- Đang được vuốt mà đã quá ngưỡng chịu — thường đi cùng chóp đuôi giật.
- Có mèo khác trong nhà đi ngang chỗ ăn.
- Bị bế lâu, bị ôm chặt, bị trẻ nhỏ đuổi theo.
- Trên bàn khám thú y, khi bị cân, bị sờ bụng.
- Khi chủ dùng máy sấy tóc, máy xay sinh tố gần đó.
Giá trị lớn nhất của tai máy bay là nó đến trước cú cắn, cú cào. Nhận ra nó và dừng lại là bạn vừa giữ được tay, vừa giữ được lòng tin của mèo. Phần lớn chuyện "mèo tự nhiên cắn" mà người nuôi kể thật ra đã có tai máy bay báo trước vài giây.
Tai ép dẹt: sợ đến mức phải tự vệ
Khi tai ép sát xuống đầu, mèo đang bảo vệ chính đôi tai khỏi bị cắn cào nếu xảy ra xô xát. Đây là tư thế của sợ hãi và phòng thủ. Thường đi kèm: đồng tử giãn tròn, râu ép ra sau, người co lại hoặc lưng gù, có thể rít, kêu khè, giơ một chân trước lên.
Một con mèo trong tình trạng này không còn nghĩ được. Dỗ dành, bế lên, đưa tay lại gần đều có thể bị coi là tấn công. Việc đúng: lùi lại, giảm kích thích (tắt máy ồn, đưa trẻ và chó ra chỗ khác), mở đường cho mèo chạy vào chỗ trốn. Nếu cần di chuyển mèo vì lý do an toàn, dùng một chiếc khăn dày phủ lên rồi bế cả khăn, thay vì túm bằng tay trần.
Khác biệt giữa sợ và giận
Tai ép dẹt xuống hai bên thiên về sợ. Tai xoay hẳn ra sau nhưng vẫn khá dựng, khiến từ phía trước nhìn thấy mặt sau vành tai, thiên về giận, tự tin hơn. Trên thực tế hai trạng thái thường trộn lẫn, và con mèo sợ bị dồn vào góc có thể chuyển sang tấn công rất nhanh. Với người nuôi, không cần phân biệt quá tinh: cả hai đều có nghĩa là "lùi lại".
Ghép tai với các tín hiệu khác
Tai nói rõ nhất khi đọc cùng mắt và râu — ba thứ nằm cạnh nhau trên mặt, cùng thay đổi một lúc.
| Tai | Mắt | Râu | Tổng thể |
|---|---|---|---|
| Dựng, hướng trước | Mở vừa, chớp chậm | Thả lỏng, hơi xoè | Thư thái, tin tưởng |
| Dựng cao, chĩa trước | Mở to, đồng tử hơi giãn | Chĩa về trước | Tò mò, hứng thú, có thể sắp vồ |
| Xoay ngang | Nhìn liếc, nheo | Hơi ép ra sau | Khó chịu, muốn được để yên |
| Ép dẹt | Đồng tử to tròn | Ép sát má | Sợ, sẵn sàng tự vệ |
Ánh sáng làm đồng tử thay đổi, nên đọc mắt trong phòng tối dễ nhầm. Tai thì không bị ánh sáng ảnh hưởng, đó là lý do tai đáng tin hơn mắt khi bạn kiểm tra mèo lúc tối.
Giống mèo và đọc tai
Không phải con mèo nào cũng dễ đọc tai như nhau. Mèo Scottish Fold có sụn tai gập nên biên độ cử động nhỏ, tai máy bay hay tai ép dẹt khó nhận hơn. Mèo Ba Tư lông dày che bớt chân tai. Mèo ta lông ngắn, tai to — mướp, mun, tam thể — là nhóm dễ đọc nhất. Với mèo tai cụp hoặc lông dày, hãy dựa nhiều hơn vào đuôi, tư thế người, hướng râu và độ căng của cơ thể.
Mèo có vành tai bị dị dạng sau viêm hay sau tụ máu vẫn xoay được tai, nhưng dáng tai không còn như sách tả. Bạn cần thời gian để quen dáng tai riêng của nó, và nên so với chính nó lúc thư thái thay vì so với hình mẫu.
Bắt tay làm: luyện mắt đọc tai trong ba ngày
- Chụp ảnh mèo ở ba thời điểm: lúc ăn xong nằm nghỉ, lúc nghe tiếng chuông cửa, lúc bạn mở máy hút bụi. So tai trong ba ảnh.
- Vuốt có đồng hồ: vuốt má và cằm, đếm nhẩm số giây cho tới khi tai bắt đầu xoay ngang. Lần sau dừng sớm hơn con số đó vài giây.
- Ghi danh sách âm thanh làm tai mèo ép dẹt. Âm thanh nào tránh được (máy sấy đặt xa phòng mèo, không đóng sầm cửa) thì tránh; âm thanh không tránh được (khoan tường nhà bên, sấm) thì chuẩn bị chỗ trốn sẵn.
Khi nào tai là chuyện sức khoẻ
Một số biểu hiện ở tai không phải ngôn ngữ mà là triệu chứng: mèo lắc đầu liên tục, gãi tai đến trầy, nghiêng đầu một bên kéo dài, tai có mùi hôi hoặc chất bẩn sẫm màu, vành tai sưng phồng như cái gối nhỏ (thường là tụ máu do gãi mạnh), hay mèo bỗng không phản ứng với tiếng gọi. Những trường hợp này cần đưa bác sĩ thú y khám — có thể là ve tai, viêm tai, polyp hoặc giảm thính lực ở mèo già. Đừng tự nhỏ thuốc tai của người hay dầu gió vào tai mèo. Việc vệ sinh tai định kỳ thuộc phần chăm lông và vệ sinh, không bàn ở đây.
Câu hỏi thường gặp
Mèo cụp tai là bị làm sao?
Tai ép dẹt sát đầu thường là mèo đang sợ hãi và chuẩn bị tự vệ. Hãy lùi lại, tắt nguồn gây sợ và để mèo có chỗ trốn. Nếu tai cụp kèm lắc đầu, gãi nhiều hay tai có mùi thì nên đưa đi bác sĩ thú y.
Tai máy bay ở mèo là gì?
Là khi hai tai xoay ngang sang hai bên như cánh máy bay. Đó là dấu hiệu mèo khó chịu, bất an, thường xuất hiện vài giây trước khi mèo cắn hoặc bỏ đi. Thấy tai máy bay thì nên dừng việc đang làm với mèo.
Vì sao mèo xoay tai mà không quay đầu?
Mỗi tai mèo có khoảng ba chục cơ nhỏ nên xoay được độc lập, gần nửa vòng. Mèo dùng khả năng đó để định vị âm thanh mà vẫn giữ mắt nhìn chỗ khác. Hai tai xoay hai hướng là mèo đang nghe ngóng bình thường.
Mèo nghe được những âm thanh nào mà người không nghe?
Mèo nghe tốt ở dải tần cao, tới khoảng 64 kHz theo các đo đạc kinh điển, cao hơn nhiều so với người. Vì vậy mèo phản ứng với tiếng rè của thiết bị điện, tiếng côn trùng hay tiếng động nhỏ mà ta không để ý. Đó là một lý do mèo có lúc giật mình "vô cớ".
Mèo tai cụp Scottish Fold có khó đọc cảm xúc không?
Có, vì sụn tai gập khiến biên độ cử động của tai nhỏ hơn. Với mèo tai cụp hay mèo lông dày, nên đọc thêm đuôi, râu, đồng tử và độ căng của cơ thể. Quan sát lâu ngày bạn sẽ quen dáng tai riêng của từng con.
