Những thức ăn của người độc với mèo cần nhớ nhất là họ hành (hành, tỏi, hẹ, kiệu, boa rô), sô cô la, rượu bia, cà phê và trà đặc, nho và nho khô, xylitol, xương nấu chín, bột bánh sống. Sữa bò không độc nhưng nhiều mèo trưởng thành không tiêu hoá được lactose nên dễ tiêu chảy. Mèo đã ăn phải thứ nghi độc thì gọi hoặc đưa tới bác sĩ thú y ngay, mang theo bao bì hay phần còn lại, đừng tự gây nôn.
Vì sao mèo nhạy cảm hơn người nghĩ
Mèo nhỏ, chỉ khoảng bốn, năm ký, nên một lượng "chút xíu" với người đã là nhiều với mèo. Gan mèo lại thiếu một số con đường khử độc mà người và chó có, đặc biệt là khâu gắn axit glucuronic, nên nhiều chất mèo đào thải rất chậm. Thêm nữa, hồng cầu của mèo dễ bị tổn thương bởi các chất ôxy hoá. Hai đặc điểm này giải thích vì sao có những thứ người ăn hằng ngày lại nguy hiểm với mèo.
Tin tốt là mèo kén hơn chó, ít khi ăn bừa. Phần lớn ca ngộ độc thức ăn ở mèo đến từ việc người cho ăn, hoặc thức ăn bị trộn sẵn trong món mèo thích như cá kho, thịt xào, nước canh.
Bảng tra nhanh
| Thức ăn | Chất gây hại | Ảnh hưởng chính | Hay gặp ở bếp Việt |
|---|---|---|---|
| Hành, tỏi, hẹ, hành lá, kiệu, boa rô (họ Allium) | Hợp chất lưu huỳnh | Phá huỷ hồng cầu, thiếu máu; dấu hiệu có thể xuất hiện sau vài ngày | Cá kho, thịt kho, canh, nước dùng, chà bông, hành phi, bột nêm, đồ ăn sẵn cho em bé |
| Sô cô la, ca cao | Theobromine, caffeine | Nôn, tim đập nhanh, run, co giật | Bánh kẹo, bánh sinh nhật, đồ uống ca cao |
| Cà phê, trà đặc, nước tăng lực | Caffeine | Bồn chồn, tim nhanh, run | Ly cà phê sữa để trên bàn, bã cà phê |
| Rượu, bia, bột bánh còn sống | Ethanol (bột bánh lên men tạo cồn trong dạ dày) | Say, hạ đường huyết, hạ thân nhiệt, ức chế hô hấp | Cơm rượu, bánh bao, bánh mì nhào bột ở nhà |
| Nho, nho khô | Chưa xác định rõ | Gây suy thận ở chó; với mèo bằng chứng ít hơn nhưng nên tránh | Bánh, xôi, mâm ngũ quả |
| Xylitol | Chất tạo ngọt | Rất độc với chó; với mèo dữ liệu còn ít, vẫn nên tránh | Kẹo cao su, kẹo ngậm, kem đánh răng của người |
| Xương nấu chín | Cơ học | Hóc, mảnh nhọn đâm thủng ruột, táo bón | Xương gà, xương cá chiên, xương sườn |
| Sữa bò, sữa đặc | Lactose | Tiêu chảy, đầy hơi | Sữa hộp, sữa đặc, kem |
| Mỡ, da chiên, đồ nhiều dầu | Chất béo cao | Nôn, tiêu chảy; có liên quan viêm tụy | Da gà rán, mỡ heo, đồ chiên ngập dầu |
| Đồ mặn, cá khô, khô mực, snack | Muối | Khát nhiều, nặng thì nôn, run | Mắm, khô, chả, xúc xích |
Họ hành: mối nguy lớn nhất ở bếp Việt
Hành tỏi có mặt trong gần như mọi món mặn của người Việt, kể cả món mèo mê nhất như cá kho, thịt kho, nước luộc gà đã nêm. Chất độc không mất khi nấu chín, sấy khô hay xay bột, nên bột hành, bột tỏi, hạt nêm có thành phần hành tỏi đều tính. Ăn một lần nhiều, hoặc mỗi ngày một ít trong nhiều ngày, đều có thể gây thiếu máu do hồng cầu bị phá vỡ.
Điều khó là dấu hiệu thường không xuất hiện ngay. Mèo có thể bình thường một hai ngày rồi mới lờ đờ, lợi nhợt, thở nhanh, nước tiểu sẫm màu. Vì vậy nếu biết mèo đã ăn món có nhiều hành tỏi, đừng đợi có triệu chứng mới hỏi bác sĩ thú y.
Sữa bò: không độc, nhưng hay gây rắc rối
Mèo con bú mẹ tiêu hoá lactose tốt. Sau cai sữa, lượng men lactase của nhiều mèo giảm dần, giống nhiều người trưởng thành. Uống sữa bò vào, đường lactose không được tiêu hoá kéo nước vào ruột, gây tiêu chảy, đầy hơi. Không phải mèo nào cũng bị, nhưng vì mèo không cần sữa sau cai sữa, cách đơn giản nhất là không cho. Hình ảnh mèo uống đĩa sữa bò là hình ảnh của truyện tranh, không phải của dinh dưỡng.
Mèo con mất mẹ cần sữa thì dùng loại sữa thay thế dành riêng cho mèo con, không dùng sữa bò, sữa đặc. Cách cho mèo con ăn nằm ở danh mục Nuôi mèo con.
Những món "nghe vô hại" cũng nên dè chừng
- Gan: một chút gan là tốt, nhưng ăn gan nhiều mỗi ngày trong thời gian dài có thể gây thừa vitamin A, làm xương mọc gai, cứng khớp cổ.
- Cá ngừ hộp của người: thường có muối, dầu; ăn thay bữa chính thì thiếu chất. Dùng thỉnh thoảng làm phần thưởng nhỏ, chọn loại ngâm nước, không muối.
- Lòng trắng trứng sống: có chất cản hấp thu biotin, kèm nguy cơ vi khuẩn. Trứng nấu chín thì dùng được.
- Thức ăn của chó: không độc, nhưng thiếu taurine và một số chất mèo cần nếu ăn lâu.
- Đồ ăn cho em bé: nhiều loại cháo, bột, súp có hành hoặc bột hành.
Không phải thức ăn nhưng ở trong bếp: thuốc của người như paracetamol, ibuprofen, aspirin độc với mèo, kể cả một viên. Đừng bao giờ tự cho mèo uống thuốc của người. Hoa ly cắm trên bàn ăn cũng cực độc với mèo, chỉ phấn hoa hay nước trong bình đã có thể gây suy thận; xem thêm ở danh mục Nhà cho mèo.
Lỡ cho mèo ăn rồi: làm gì
- Giữ bình tĩnh, lấy phần thức ăn còn lại hoặc bao bì ra khỏi tầm mèo.
- Ước lượng: mèo ăn gì, khoảng bao nhiêu, lúc mấy giờ. Chụp ảnh món ăn, nhãn thành phần.
- Gọi phòng khám thú y gần nhất, mô tả rõ. Bác sĩ sẽ nói nên đưa tới ngay hay theo dõi ở nhà.
- Không tự gây nôn bằng nước muối, ngón tay hay bất kỳ thứ gì; có thể gây hít sặc hoặc ngộ độc muối.
- Không cho uống sữa, dầu ăn hay "thuốc giải" truyền miệng.
- Khi đưa đi, mang theo ảnh, bao bì, phần còn lại.
Bắt tay làm: dọn bếp một lần cho yên tâm
- Thống nhất trong nhà: không ai chia thức ăn mâm cơm cho mèo. Có thể dán tờ giấy nhỏ ở tủ lạnh ghi những món cấm.
- Hành tỏi, gia vị cất trong tủ có cửa; thùng rác bếp có nắp đậy chặt, nhất là khi vứt xương gà, xương cá.
- Không để ly cà phê, cốc bia, bánh sô cô la trên bàn khi rời đi.
- Khi có khách, có tiệc, có trẻ nhỏ: nhắc trước, vì đó là lúc mèo hay được "cho chút xíu".
- Lưu sẵn số điện thoại phòng khám thú y gần nhà và một phòng khám mở cửa ban đêm.
Khi nào phải đi thú y ngay
Đưa mèo đi ngay nếu mèo đã ăn sô cô la, rượu, thuốc của người, lượng lớn hành tỏi, hoặc có bất kỳ dấu hiệu nào: nôn liên tục, run, co giật, thở nhanh hay thở há miệng, lợi nhợt nhạt, đi loạng choạng, lừ đừ khác thường, nước tiểu sẫm. Mèo hóc xương, rướn cổ, chảy dãi, cào miệng cũng là ca cần đi khám, không tự gắp.
Câu hỏi thường gặp
Mèo ăn hành tỏi có sao không?
Có. Hành, tỏi, hẹ và các loại cùng họ phá huỷ hồng cầu của mèo, gây thiếu máu, và chất độc vẫn còn khi đã nấu chín hay ở dạng bột. Dấu hiệu có thể xuất hiện sau vài ngày, nên khi biết mèo ăn món nhiều hành tỏi hãy hỏi bác sĩ thú y sớm.
Mèo uống sữa bò được không?
Nhiều mèo trưởng thành không tiêu hoá tốt lactose trong sữa bò nên dễ tiêu chảy, đầy hơi. Mèo không cần sữa sau khi cai sữa. Mèo con mất mẹ phải dùng sữa thay thế dành riêng cho mèo con.
Mèo ăn sô cô la có chết không?
Sô cô la chứa theobromine và caffeine, độc với mèo, mức nguy hiểm tuỳ loại sô cô la và lượng ăn; sô cô la đen và bột ca cao độc hơn sô cô la sữa. Mèo ăn phải sô cô la cần được bác sĩ thú y đánh giá ngay, không nên chờ triệu chứng.
Mèo ăn xương gà được không?
Không nên cho mèo xương gà nấu chín vì xương chín giòn, vỡ thành mảnh nhọn, có thể gây hóc hoặc thủng đường tiêu hoá. Thịt gà cho mèo nên lọc hết xương. Mèo hóc xương phải đưa đi thú y, không tự gắp sâu.
Mèo ăn phải đồ độc có nên cho uống nước muối để nôn không?
Không. Tự gây nôn bằng nước muối có thể gây ngộ độc muối hoặc làm mèo hít sặc vào phổi. Hãy gọi bác sĩ thú y ngay, mang theo bao bì hoặc phần thức ăn còn lại để bác sĩ quyết định cách xử lý.
