Cơm trộn cá là cách nuôi mèo quen thuộc của bao thế hệ người Việt, và nhiều con mèo ta vẫn sống khoẻ nhiều năm với nó. Nhưng làm bữa chính lâu dài, cơm trộn cá thường thiếu đạm, thiếu taurine, vitamin A, canxi và axit béo thiết yếu, trong khi thừa tinh bột và muối. Không cần bỏ hẳn: chỉ cần đổi tỉ lệ, bỏ gia vị, nấu đúng cách và thêm một phần thức ăn hoàn chỉnh là bữa ăn của mèo đã khác hẳn.
Vì sao mèo ta vẫn "sống được" với cơm cá
Mèo ngày xưa ở nông thôn ít khi chỉ ăn bát cơm chủ cho. Chúng bắt chuột ngoài vườn, ngoài bếp, ăn thêm thằn lằn, côn trùng, lục lọi đầu cá ruột cá, nên phần thiếu được bù từ con mồi. Mèo nhà phố, chung cư bây giờ thì khác: bát cơm của chủ là nguồn thức ăn duy nhất. Thiếu gì là thiếu hẳn. Một số bệnh do thiếu chất phát triển chậm, mèo trông vẫn bình thường cho tới khi lộ ra ở mắt, tim, xương hay da lông.
Điều này không phải lỗi của người nuôi. Đó là cách nuôi hợp với hoàn cảnh cũ, và chỉ cần điều chỉnh cho hợp hoàn cảnh mới.
Một bát cơm trộn cá điển hình thiếu và thừa gì
| Vấn đề | Vì sao | Hậu quả có thể gặp |
|---|---|---|
| Thiếu đạm động vật | Cơm chiếm phần lớn bát, cá chỉ dằm vào cho thơm | Mèo gầy cơ, lông xơ, đói nhanh, đòi ăn liên tục |
| Thiếu taurine | Taurine tan ra nước luộc, mất khi chắt bỏ; phần cá ít | Lâu dài: bệnh cơ tim, thoái hoá võng mạc |
| Thiếu canxi, mất cân bằng canxi – phốt pho | Thịt cá nhiều phốt pho, ít canxi; xương đã bỏ | Xương yếu, nặng nhất ở mèo đang lớn |
| Thiếu vitamin A, axit arachidonic | Không có gan, mỡ động vật đủ lượng | Mắt, da, lông kém |
| Thừa muối | Cá kho, nước mắm, cá khô, thức ăn thừa của người | Khát nhiều, không tốt cho mèo có bệnh tim, thận |
| Có hành, tỏi | Cá kho, canh, nước sốt của mâm cơm | Huỷ hồng cầu, thiếu máu (xem bài thức ăn độc) |
| Xương cá nấu chín | Gỡ không kỹ | Hóc, đâm thủng đường tiêu hoá |
Cá sống và cá ăn quá nhiều: hai cái bẫy ít người biết
Men phá vitamin B1 trong cá sống
Một số loài cá và hải sản sống chứa men thiaminase, phá huỷ thiamine (vitamin B1). Mèo ăn cá sống thường xuyên có thể thiếu B1, dấu hiệu gồm chán ăn, nôn, rồi tới các triệu chứng thần kinh như đi loạng choạng, cúi gập cổ, co giật. Nấu chín làm bất hoạt men này. Đây là lý do đơn giản nhất để luôn nấu chín cá cho mèo.
Ăn cá liên tục
Khẩu phần quá nhiều cá béo mà thiếu vitamin E có thể gây bệnh viêm mỡ ở mèo, còn gọi là bệnh mỡ vàng: mèo đau khi bị chạm, sốt, bỏ ăn. Bệnh này hiếm khi gặp ở mèo ăn thức ăn hoàn chỉnh, và từng được mô tả ở mèo ăn chủ yếu cá ngừ hay cá béo. Ăn cá thay phiên với thịt gà, thịt heo nạc, trứng chín là cách đơn giản để tránh.
Cải thiện từng bước, không cần đổi hết
Bước 1: đảo tỉ lệ
Thay vì cơm nhiều cá ít, đổi thành phần lớn là thịt cá, cơm chỉ là một nhúm nhỏ. Mèo không cần cơm; cơm chỉ giúp bát đầy và đỡ công nấu. Nhiều mèo ta chuyển sang ăn ít cơm mà không phàn nàn gì, vì thịt cá mới là thứ chúng thèm.
Bước 2: nấu riêng cho mèo, không chia từ mâm
Mỗi tuần luộc hoặc hấp riêng một nồi cá, gà, tim gà không gia vị, gỡ kỹ xương, chia phần cất ngăn đá. Đây là thay đổi tạo khác biệt lớn nhất, vì nó loại bỏ muối, hành tỏi, nước kho khỏi bát mèo. Nước luộc thịt cá không gia vị nên giữ lại chan vào bát: vừa thêm nước cho mèo, vừa giữ lại phần taurine tan ra.
Bước 3: thêm một phần thức ăn hoàn chỉnh
Cách chắc chắn nhất để bù chỗ thiếu là cho mèo ăn một phần thức ăn có ghi "hoàn chỉnh và cân bằng", hạt hoặc pate, ví dụ một bữa thức ăn công nghiệp, một bữa đồ nấu. Phần đồ nấu càng nhỏ thì khẩu phần càng gần cân bằng. Nhiều bác sĩ thú y gợi ý giữ đồ ăn tự nấu không theo công thức ở mức nhỏ, khoảng một phần mười năng lượng trong ngày, nếu muốn chắc chắn đủ chất.
Bước 4: nếu muốn nấu toàn bộ
Nấu hoàn toàn ở nhà vẫn làm được, nhưng phải có công thức do bác sĩ dinh dưỡng thú y tính, kèm loại bổ sung vitamin, khoáng, taurine đúng. Mắt thường không ước được canxi hay vitamin A, và "thêm chút gan, chút trứng" không thay được công thức. Phần thức ăn tự nấu và ăn sống có bài riêng.
Lịch tham khảo cho nhà quen nấu cho mèo
| Thời điểm | Gợi ý |
|---|---|
| Sáng | Pate hoặc hạt hoàn chỉnh, đong đúng phần |
| Chiều tối | Thịt cá luộc không gia vị, ít cơm, chan nước luộc; hoặc lại thức ăn hoàn chỉnh |
| Trong ngày | Vài viên hạt trích từ khẩu phần làm phần thưởng |
| Mỗi tuần | Nấu sẵn một nồi, chia hộp nhỏ cấp đông; đổi luân phiên gà, cá, heo nạc |
| Không cho | Cá kho, canh có hành, xương nấu chín, đồ chiên, thức ăn thừa nhiều gia vị |
Bắt tay làm
- Tuần này: bỏ hẳn việc chan nước kho, nước canh cho mèo. Thay bằng nước luộc không gia vị.
- Đổi tỉ lệ cơm – cá trong bát, từ từ trong khoảng một tuần để mèo quen.
- Mua một túi thức ăn hoàn chỉnh cỡ nhỏ để thử thay một bữa, chuyển dần theo cách ở bài về mèo kén ăn.
- Gỡ xương cá trên đĩa sáng màu, dưới ánh đèn; thịt gà bỏ hết xương ống, xương sụn nhọn.
- Cân mèo trước và sau một tháng: bữa ăn giàu đạm hơn thường giúp mèo gầy lên cơ, mèo béo bớt mỡ.
Khi nào cần bác sĩ thú y
Mèo đã ăn cơm cá nhiều năm mà gầy, lông xơ, mắt có vẻ kém, đi lại cứng, hay mệt khi chơi thì nên khám tổng quát trước khi đổi thức ăn, để bác sĩ đánh giá có thiếu chất hay bệnh nền không. Mèo bỗng đi loạng choạng, cúi gập cổ, co giật là ca cần đi khám ngay, không tự xử lý tại nhà. Mèo hóc xương, rướn cổ, chảy dãi, cào miệng cũng phải đưa đi, đừng tự thò tay gắp sâu.
Câu hỏi thường gặp
Cho mèo ăn cơm với cá hằng ngày có được không?
Mèo vẫn có thể ăn cơm với cá, nhưng nếu đó là bữa chính duy nhất trong nhiều năm thì dễ thiếu đạm, taurine, canxi và vitamin. Nên đảo tỉ lệ cho cá nhiều hơn cơm, nấu riêng không gia vị và thêm một phần thức ăn hoàn chỉnh.
Mèo ăn cá sống được không?
Không nên cho mèo ăn cá sống thường xuyên. Nhiều loài cá sống chứa men phá vitamin B1, ăn lâu có thể gây thiếu B1 với triệu chứng thần kinh, chưa kể nguy cơ ký sinh trùng và vi khuẩn. Nấu chín là cách đơn giản để loại bỏ cả hai rủi ro.
Có nên cho mèo ăn cá kho, cá chiên còn thừa không?
Không nên. Cá kho thường có nhiều muối, nước mắm, hành tỏi, mà hành tỏi độc với mèo. Cá chiên nhiều dầu mỡ dễ gây rối loạn tiêu hoá. Thịt cá cho mèo nên luộc hoặc hấp riêng, không gia vị.
Nước luộc cá có tốt cho mèo không?
Nước luộc cá hoặc thịt không nêm gia vị rất hữu ích: thêm nước cho mèo và giữ lại một phần taurine tan ra khi nấu. Chỉ cần để nguội, chan vào bát hoặc cho uống riêng. Tuyệt đối không dùng nước luộc đã nêm muối, bột ngọt, hành.
Mèo ta có cần ăn hạt không?
Không bắt buộc phải là hạt, nhưng cần một nguồn thức ăn hoàn chỉnh và cân bằng hoặc một công thức tự nấu do bác sĩ dinh dưỡng thú y tính. Hạt hay pate hoàn chỉnh là cách dễ nhất để bù những chất mà cơm cá thường thiếu.
