Mèo mang "quà" về — con gián, con thạch sùng, hay ở mèo trong nhà là chiếc tất, con chuột bông — là tập tính săn mồi mang chiến lợi phẩm về chỗ an toàn, không hẳn là mèo dạy chủ đi săn như lời đồn. Mèo nhìn chằm chằm vào khoảng không thường là vì nghe hoặc thấy thứ người không nhận ra: tiếng côn trùng trong tường, hạt bụi bay trong vệt nắng. Phần lớn những hành vi "kỳ quặc" của mèo đều có lời giải thích bình thường; chỉ một số ít đi kèm dấu hiệu bệnh cần lưu ý.
Món "quà" trước cửa: mèo đang làm gì
Nhiều chủ nuôi mèo ở nhà phố, nhà có sân, sáng ra thấy một con gián hay con thạch sùng nằm ngay chân giường, mèo ngồi bên cạnh vẻ đắc thắng. Mèo trong căn hộ khép kín thì mang tới chiếc tất, cục tẩy, con chuột đồ chơi, đặt vào giày bạn hoặc thả xuống chân rồi kêu.
Có mấy cách giải thích, chưa cái nào được chứng minh trọn vẹn:
- Mang về "căn cứ": mèo săn ở ngoài thường mang con mồi về nơi an toàn nhất — tức nhà — để ăn hoặc chơi tiếp. Đến nơi, cơn đói đã qua vì mèo nhà được cho ăn đủ, nên con mồi bị bỏ lại.
- Bản năng săn tách khỏi cơn đói: mèo săn ngay cả khi no. Ở mèo nhà, chuỗi rình – vồ – bắt vẫn chạy, nhưng khâu ăn thì không cần thiết.
- "Dạy chủ đi săn": cách giải thích được lan truyền nhiều, dựa trên việc mèo mẹ mang con mồi về cho đàn con tập. Đây là một giả thuyết, nhiều nhà nghiên cứu hành vi coi là khó kiểm chứng.
- Gây chú ý: nếu lần trước bạn hét lên, chạy tới, mèo có thể học rằng mang đồ tới là có phản ứng lớn.
Nên phản ứng thế nào
Không mắng, không đánh — mèo không hiểu vì sao bị phạt, chỉ học được rằng bạn khó đoán. Cũng không cần khen tưng bừng. Lặng lẽ đeo găng hoặc dùng giấy dọn đi khi mèo không nhìn, rửa tay sau đó. Nếu "quà" là đồ chơi, ném lại cho mèo một lần — biến nó thành vài phút chơi.
Với mèo ra được sân, hiên: con thạch sùng, thằn lằn, gián là chuyện thường ở Việt Nam. Ở vùng nhiệt đới, mèo hay ăn thằn lằn, thạch sùng có thể nhiễm sán lá gan; gián, chuột cũng có thể đã dính thuốc diệt côn trùng, thuốc chuột. Hãy nói với bác sĩ thú y rằng mèo nhà hay săn để được tư vấn kế hoạch tẩy ký sinh trùng phù hợp, và báo ngay nếu nghi mèo ăn phải con vật trúng thuốc.
Muốn mèo ít săn ngoài trời: cho mèo những buổi chơi mô phỏng săn mồi có kết thúc bằng một lần bắt được, vào lúc chạng vạng — giờ mèo hay đi săn nhất. Cách chơi chi tiết nằm ở mục Chơi và vận động.
Nhìn chằm chằm vào khoảng không
Đêm khuya, mèo bỗng ngồi thẳng, tai chĩa về góc trần, nhìn bất động vài phút. Chuyện này làm nhiều người rợn tóc gáy. Lời giải thích thường đơn giản hơn nhiều:
| Nguyên nhân hay gặp | Vì sao người không nhận ra |
|---|---|
| Âm thanh tần số cao: côn trùng trong tường, chuột trên trần, tiếng rè của thiết bị điện | Mèo nghe được dải âm cao hơn người rất nhiều |
| Chuyển động nhỏ: hạt bụi trong vệt nắng, con muỗi, vệt phản chiếu từ đồng hồ, kính | Mắt mèo cực nhạy với chuyển động, nhất là trong ánh sáng yếu |
| Mùi lạ bay vào từ cửa sổ, từ căn hộ bên cạnh | Khứu giác mèo vượt xa người |
| Bóng hoặc ánh đèn xe chiếu qua rèm lúc đêm | Ta không để ý vì đã quen |
| Mèo đơn giản đang nghỉ, mắt mở, đầu óc thả lỏng | Mèo có thể ngồi "ngẩn" khá lâu như người |
Cách kiểm tra: ngồi im cạnh mèo, nhìn theo hướng tai mèo chỉ, tắt quạt, tắt tivi. Nhiều lần bạn sẽ thấy con thạch sùng hay nghe tiếng lạo xạo trong ống thông gió.
Khi nào nhìn chằm chằm đáng lo
Đáng đưa đi bác sĩ thú y khi: mèo nhìn trân trân và không phản ứng khi gọi, chạm, kèm giật nhẹ ở mặt, chảy dãi — có thể là cơn co giật nhẹ; mèo già đứng nhìn tường, lạc trong nhà, kêu to ban đêm — có thể là suy giảm nhận thức; mèo va vào đồ đạc, đồng tử giãn to cả khi ra sáng — có thể giảm thị lực; mèo đuổi theo thứ không có, kèm da lưng gợn sóng từng cơn, cắn liếm đuôi — cần khám để tìm nguyên nhân.
Những hành vi lạ khác hay được hỏi
Há miệng "ngửi" như nhăn mặt
Mèo ngửi chiếc giày, hơi há miệng, môi trên hơi nhếch, giữ nguyên vài giây như đang nhăn mặt. Đây là phản xạ Flehmen: mèo đẩy phân tử mùi lên cơ quan lá mía trên vòm miệng để "đọc" thông tin xã hội — thường là mùi nước tiểu mèo khác, mùi người lạ, mùi động vật. Hoàn toàn bình thường, không phải mèo bị hôi miệng hay khó chịu.
Chạy điên lúc nửa đêm
Mèo bỗng phóng từ đầu nhà tới cuối nhà, nhảy lên ghế, trượt trên sàn, đuôi xù, rồi đột ngột dừng lại liếm lông như không có gì. Đây là cách xả năng lượng dồn nén, hay gặp ở mèo trẻ và mèo trong nhà ít vận động, thường vào chạng vạng hoặc sau khi đi vệ sinh. Bình thường, nhưng là gợi ý cần thêm giờ chơi ban ngày. Đảm bảo cửa sổ, ban công có lưới để những phút "chạy điên" không thành tai nạn.
Hất đồ khỏi bàn
Mèo đẩy từ từ chiếc bút, cái cốc ra mép bàn, nhìn bạn, rồi gạt rơi. Có thể là thăm dò đồ vật bằng chân như thăm dò con mồi, có thể là đã học được rằng đồ rơi thì chủ quay lại nhìn. Cất đồ dễ vỡ, và dành cho mèo vài phút chơi trước giờ bạn ngồi làm việc.
Ngồi vào mọi cái hộp, mọi ô vuông
Hộp cho mèo cảm giác được che chắn và giữ ấm. Một nghiên cứu khoa học công dân công bố năm 2021 còn cho thấy nhiều con mèo chọn ngồi vào hình vuông chỉ là ảo giác thị giác vẽ bằng các mảnh giấy trên sàn, gần như thường xuyên như ngồi vào hình vuông thật. Mẫu nghiên cứu nhỏ, nhưng câu chuyện cho thấy mèo bị hút bởi những ranh giới khép kín.
Bắt tay làm
- Lắp lưới ở cửa sổ, ban công trước khi lo chuyện mèo săn — chạy đuổi theo con chim là lý do hay gặp khiến mèo rơi từ trên cao.
- Thêm hai buổi chơi ngắn mỗi ngày, một buổi vào chạng vạng, kết thúc bằng một bữa nhỏ — đúng chuỗi săn – bắt – ăn – nghỉ.
- Khi mèo nhìn chằm chằm, đừng vội hoảng: tìm nguồn âm thanh, ánh sáng trước.
- Giữ một cuốn sổ hoặc ghi chú điện thoại cho những hành vi lạ mới xuất hiện, kèm ngày giờ và video ngắn. Bác sĩ thú y sẽ cần những thứ này.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mèo mang con mồi về cho chủ?
Mèo có xu hướng mang con mồi về nơi an toàn, tức là nhà, và bản năng săn của mèo vẫn chạy cả khi đã no. Ý kiến cho rằng mèo dạy chủ đi săn chỉ là một giả thuyết khó kiểm chứng. Đừng mắng mèo, chỉ cần lặng lẽ dọn đi và rửa tay.
Mèo nhìn chằm chằm vào tường hay khoảng không là sao?
Thường là mèo nghe hoặc thấy thứ người không nhận ra, như côn trùng trong tường, hạt bụi bay, ánh phản chiếu. Mèo nghe dải âm cao và nhạy chuyển động hơn người rất nhiều. Nếu mèo không phản ứng khi gọi, kèm giật mặt hay chảy dãi thì nên đi khám.
Mèo ăn thạch sùng có sao không?
Ở vùng nhiệt đới như Việt Nam, mèo ăn thằn lằn, thạch sùng có thể nhiễm sán lá gan. Hãy nói với bác sĩ thú y rằng mèo hay săn để được tư vấn lịch tẩy ký sinh trùng. Nếu nghi mèo ăn con vật dính thuốc diệt côn trùng hay thuốc chuột thì đi khám ngay.
Mèo há miệng nhăn mặt khi ngửi là bị gì?
Đó là phản xạ Flehmen, giúp mèo đưa mùi lên cơ quan lá mía trên vòm miệng để đọc thông tin như mùi mèo khác hay người lạ. Đây là hành vi bình thường. Mèo không bị hôi miệng hay khó chịu.
Mèo chạy điên khắp nhà ban đêm có bình thường không?
Có, đó là cách mèo xả năng lượng dồn nén, hay gặp ở mèo trẻ sống trong nhà. Thêm giờ chơi ban ngày và buổi chiều tối thường giúp giảm bớt. Hãy chắc rằng cửa sổ và ban công đã có lưới.
