Mèo được coi là thừa cân khi sờ không thấy sườn rõ, nhìn từ trên xuống không còn eo, và béo phì khi cân nặng vượt khoảng 20% so với mức lý tưởng. Cách đánh giá thông dụng là thang điểm thể trạng 9 bậc, trong đó 5/9 là lý tưởng. Giảm cân cho mèo phải chậm, thường khoảng 0,5–2% cân nặng mỗi tuần dưới sự theo dõi của bác sĩ thú y, vì để mèo nhịn đói có thể gây gan nhiễm mỡ, một bệnh nguy hiểm.
Vì sao mèo nhà dễ béo
Mèo trong căn hộ, phòng trọ đi lại ít, không phải săn mồi, thức ăn khô thơm và đậm năng lượng luôn sẵn. Triệt sản làm nhu cầu năng lượng giảm trong khi cảm giác thèm ăn thường tăng, nên nếu giữ nguyên khẩu phần sau mổ, mèo tăng cân rất nhanh. Thêm vào đó, người nuôi hay dùng đồ ăn để thể hiện tình cảm, và một con mèo tròn trịa trông "dễ thương" nên ít ai nghĩ là bệnh.
Thừa cân không chỉ là chuyện ngoại hình. Mèo béo có nguy cơ cao hơn với tiểu đường, viêm khớp, bệnh đường tiết niệu dưới, gan nhiễm mỡ khi bỏ ăn, bệnh da do không tự liếm chải được phần lưng và quanh hậu môn, và chịu nóng kém trong mùa hè Việt Nam. Nhiều nghiên cứu cũng liên hệ béo phì với tuổi thọ ngắn hơn.
Chấm điểm thể trạng 9 bậc
Thang 9 bậc do Laflamme mô tả cuối thập niên 1990 và được giới thú y dùng rộng rãi, kết hợp ba cách nhìn và sờ: sườn, eo, bụng.
| Điểm | Nhóm | Sờ sườn | Nhìn từ trên | Nhìn ngang bụng |
|---|---|---|---|---|
| 1–3 | Gầy | Sườn, xương sống, xương hông thấy rõ hoặc nổi | Eo thắt sâu | Bụng hóp |
| 4–5 | Lý tưởng | Sờ thấy sườn dễ, có lớp mỡ mỏng phủ | Có eo rõ sau sườn | Bụng thon, lớp mỡ bụng rất ít |
| 6–7 | Thừa cân | Phải ấn mới thấy sườn | Eo mờ hoặc không còn | Bụng tròn, mỡ bụng vừa |
| 8–9 | Béo phì | Không sờ được sườn dưới lớp mỡ dày | Lưng phẳng rộng, không có eo | Bụng xệ, mỡ đọng ở mặt, chân, lưng |
Mỗi điểm trên mức 5 tương ứng khoảng 10% cân nặng thừa. Mèo 6 kg ở điểm 7 có nghĩa cân lý tưởng chỉ khoảng 5 kg.
Cách sờ cho đúng
Đặt hai bàn tay ôm nhẹ hai bên ngực mèo, ngón cái trên lưng, các ngón trải dọc sườn, vuốt nhẹ. Sườn lý tưởng có cảm giác như sờ mu bàn tay mình: có xương, có lớp mỏng phủ. Phải ấn mạnh như sờ lòng bàn tay mới thấy là thừa cân.
Túi da dưới bụng không phải là mỡ
Nhiều mèo, kể cả mèo gầy, có một túi da lủng lẳng ở bụng dưới, đung đưa khi chạy. Đây là cấu trúc bình thường, người ta cho rằng giúp bảo vệ bụng khi đánh nhau và cho phép duỗi người khi chạy. Đừng nhầm nó với mỡ; hãy đánh giá bằng sườn và eo.
Điểm cơ
Bác sĩ thú y còn chấm điểm khối cơ, sờ ở xương sống, xương bả vai, xương hông. Mèo già có thể vừa béo bụng vừa teo cơ lưng, và kế hoạch cho mèo như vậy khác với mèo trẻ béo.
Giảm cân an toàn: những nguyên tắc chính
Chậm mới chắc
Tốc độ thường được khuyên là khoảng 0,5–2% cân nặng mỗi tuần, nhiều bác sĩ nhắm quanh 1%. Với mèo 6 kg, như vậy là khoảng 60 gram mỗi tuần. Nghe chậm, nhưng mèo cần nhiều tháng để về cân lý tưởng là chuyện bình thường.
Không bao giờ bỏ đói
Khi mèo nhịn ăn, cơ thể huy động mỡ dự trữ đổ về gan nhanh hơn gan xử lý được, mỡ tích lại trong tế bào gan gây gan nhiễm mỡ. Mèo béo đặc biệt dễ bị. Bỏ ăn hoàn toàn quá một đến hai ngày ở mèo béo là tình huống phải đi khám.
Giảm năng lượng, giữ đạm
Cắt bớt một nửa bát thức ăn đang dùng làm giảm cả vitamin, khoáng, đạm theo. Thức ăn giảm cân chuyên dùng được phối để ít năng lượng nhưng vẫn đủ chất và nhiều đạm để giữ cơ. Bác sĩ sẽ tính năng lượng theo cân mục tiêu và chọn loại phù hợp.
Ăn nhiều nước, nhiều bữa
Thức ăn ướt và nhiều bữa nhỏ giúp mèo đỡ cảm giác đói. Bánh đố thức ăn làm bữa ăn kéo dài, vừa có vận động.
Kế hoạch giảm cân mẫu trong nhà
- Khám trước: bác sĩ thú y xác định cân lý tưởng, loại trừ bệnh (tuyến giáp, khớp, tim) và đặt mục tiêu năng lượng.
- Đo lượng thật: ghi trong ba ngày mọi thứ mèo ăn, kể cả đồ vặt, phần ông bà cho, phần ăn vụng bát của mèo khác.
- Cân bếp và hộp chia phần: mỗi sáng đong tổng lượng ngày, hết là hết.
- Đồ vặt lấy từ phần ngày: vài viên hạt làm phần thưởng.
- Vận động: hai đến ba phiên chơi săn mồi ngắn mỗi ngày, mèo béo bắt đầu nhẹ; kệ leo, đặt bát ở chỗ phải đi một quãng. Cách chơi chi tiết ở danh mục Chơi và vận động.
- Cân mỗi hai tuần: giữ một sổ cân và ảnh chụp từ trên xuống cùng góc.
- Điều chỉnh: cân không giảm sau một tháng thì báo bác sĩ để chỉnh, đừng tự cắt mạnh thêm.
- Giữ cân: khi đạt mục tiêu, tăng nhẹ lượng ăn tới mức giữ cân, vẫn cân định kỳ.
Những sai lầm hay gặp
- Cả nhà không cùng một luật: một người cắt khẩu phần, người khác lén cho thêm vì "thấy nó đói tội". Họp nhà một lần, thống nhất.
- Nhà nhiều mèo nhưng chỉ một con béo: con béo ăn vụng bát con gầy. Tách chỗ ăn.
- Chuyển ngay sang thức ăn mới: mèo chê, bỏ ăn, nguy hiểm. Chuyển dần như ở bài về mèo kén ăn.
- Mong giảm nhanh trước Tết, trước dịp gì đó: giảm nhanh là giảm cả cơ và rủi ro gan.
- Chỉ nhìn cân, không nhìn thể trạng: mèo to xương như Maine Coon nặng vẫn có thể lý tưởng; mèo nhỏ con có thể béo ở cân nặng nghe "bình thường".
Khi nào cần bác sĩ thú y
Mọi kế hoạch giảm cân cho mèo điểm 7 trở lên nên bắt đầu bằng một lần khám. Đi khám ngay khi mèo đang ăn kiêng mà bỏ ăn, nôn, lừ đừ, vàng da, vàng tròng mắt. Mèo béo bỗng uống nhiều, tiểu nhiều, sụt cân nhanh dù ăn nhiều có thể là dấu hiệu tiểu đường. Mèo béo ngại nhảy, đi cứng, ngồi khom có thể đã đau khớp, bác sĩ có thể giúp giảm đau để mèo vận động lại được.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết mèo béo hay không?
Sờ hai bên ngực: mèo lý tưởng sờ thấy sườn dễ dàng dưới lớp mỡ mỏng, nhìn từ trên xuống có eo sau sườn. Phải ấn mạnh mới thấy sườn và không còn eo là thừa cân. Bác sĩ thú y dùng thang điểm 9 bậc, 5/9 là lý tưởng.
Mèo béo giảm cân bao lâu?
Tốc độ an toàn là khoảng 0,5–2% cân nặng mỗi tuần, nên một con mèo thừa vài trăm gram đến một ký có thể cần vài tháng đến hơn nửa năm. Giảm nhanh hơn dễ mất cơ và có nguy cơ gan nhiễm mỡ. Cân định kỳ và điều chỉnh với bác sĩ.
Có nên cho mèo béo nhịn ăn để giảm cân không?
Tuyệt đối không. Mèo nhịn ăn, nhất là mèo béo, có thể bị gan nhiễm mỡ, một bệnh nặng có thể gây tử vong. Giảm cân phải bằng cách giảm năng lượng từ từ, vẫn ăn đủ chất mỗi ngày.
Vì sao mèo triệt sản xong bị béo?
Sau triệt sản, nhu cầu năng lượng của mèo giảm trong khi cảm giác thèm ăn thường tăng. Nếu giữ nguyên lượng ăn như trước, mèo sẽ tăng cân. Giảm khẩu phần và cân định kỳ từ sau mổ giúp phòng béo.
Bụng mèo lủng lẳng có phải mỡ không?
Không nhất thiết. Nhiều mèo có túi da ở bụng dưới, đung đưa khi đi, kể cả mèo gầy, đó là cấu trúc bình thường. Hãy đánh giá béo gầy bằng cách sờ sườn và nhìn eo.
