Mèo Scottish Fold có đôi tai cụp vì một đột biến gen làm sụn yếu đi — và chính đột biến đó cũng tác động lên sụn ở khớp, xương đuôi, xương chân. Vì vậy giới thú y coi mọi con mèo tai cụp đều mang bệnh loạn sản xương sụn (osteochondrodysplasia) ở mức độ nào đó, nhẹ thì hầu như không lộ, nặng thì đau khớp mạn tính. Đây là lý do một số hiệp hội mèo không công nhận giống này và một số nước hạn chế việc nhân giống.
Nguồn gốc: một con mèo trang trại ở Scotland
Câu chuyện bắt đầu năm 1961 ở vùng nông thôn Scotland, gần Coupar Angus. Một người chăn cừu tên William Ross để ý một con mèo cái lông trắng tai gập ở trang trại hàng xóm, tên Susie. Ông xin một con mèo con của Susie cũng tai cụp, và từ đó cùng một số người khác bắt đầu nhân giống.
Chẳng bao lâu, những lo ngại xuất hiện. Hội đồng quản lý mèo của Anh (GCCF) ngừng đăng ký giống này từ khoảng đầu thập niên 1970, ban đầu vì lo về tai (nhiễm trùng, ve tai, điếc), sau đó là các vấn đề xương khớp. Giống mèo tiếp tục được phát triển ở Mỹ, lai với mèo lông ngắn Anh và Mỹ. Hiện CFA và TICA có công nhận, còn FIFe — liên đoàn lớn ở châu Âu — thì không. Một số nước châu Âu có quy định về phúc lợi động vật hạn chế việc nhân giống động vật mang đặc điểm gây đau, và mèo tai cụp thường được nêu làm ví dụ.
Gen tai cụp hoạt động thế nào
Gen gây tai cụp là gen trội. Năm 2016, các nhà nghiên cứu xác định đột biến này nằm trên một gen tên TRPV4, gen liên quan đến sự phát triển của sụn và xương. Điều quan trọng cho người nuôi:
- Mèo con sinh ra tai thẳng. Tai bắt đầu gập vào khoảng 3–4 tuần tuổi. Vì vậy nhìn mèo con quá nhỏ không biết chắc nó có "cụp" hay không.
- Không phải mèo con nào trong lứa cũng cụp. Những con tai thẳng trong lứa được gọi là Scottish Straight. Chúng không mang gen cụp và không mang bệnh xương sụn do gen này.
- Mèo mang hai bản gen (con của hai bố mẹ tai cụp) bị bệnh xương rất nặng, đau đớn từ nhỏ. Vì vậy người nhân giống không phối hai con tai cụp với nhau.
- Mèo mang một bản gen (con của một bố hoặc mẹ tai cụp phối với tai thẳng) — chính là những con Fold bạn thấy ngoài kia — vẫn có tổn thương xương sụn. Nghiên cứu X-quang trên mèo tai cụp mang một bản gen cho thấy tổn thương ở cả những con chủ nghĩ là bình thường.
Nói cách khác, "tai cụp mà khoẻ khớp" là điều không có cơ sở. Khác biệt chỉ là mức độ và thời điểm triệu chứng xuất hiện.
Loạn sản xương sụn: chủ nuôi thấy gì
| Vị trí | Biến đổi | Dấu hiệu chủ có thể thấy |
|---|---|---|
| Đuôi | Đốt sống đuôi ngắn, dày, cứng | Đuôi ngắn mập, khó uốn; mèo kêu hoặc tránh khi chạm vào đuôi |
| Cổ chân sau, bàn chân | Xương mọc thêm quanh khớp, khớp biến dạng | Cổ chân sưng cứng, dáng đi ngắn bước, đi như đi cà kheo |
| Chân trước, các khớp khác | Viêm khớp sớm | Ngại nhảy lên giường, sofa; nhảy xuống cẩn thận, từng bước |
| Toàn thân | Đau mạn tính | Ít chơi, ngủ nhiều hơn, cáu khi bị bế, đi vệ sinh ngoài khay vì khó bước qua thành khay |
Một hình ảnh hay được chia sẻ trên mạng là mèo Scottish Fold ngồi bệt kiểu "ông Phật", hai chân sau duỗi ra trước. Trông dễ thương, nhưng một số bác sĩ thú y lưu ý đây có thể là cách mèo né tì lực lên khớp cổ chân đau. Không phải con nào ngồi thế cũng đau, nhưng đừng coi đó là bằng chứng mèo thoải mái.
Mèo giỏi giấu đau. Đau khớp mạn tính ở mèo thường không biểu hiện bằng tập tễnh rõ rệt mà bằng những thay đổi nhỏ trong nếp sinh hoạt: không còn lên chỗ cao quen thuộc, ít tự liếm lông vùng lưng và mông, nằm một chỗ lâu hơn.
Tai cụp và chuyện tai
Tai gập làm ống tai kém thông thoáng hơn tai thẳng. Một số con dễ đọng ráy, dễ viêm tai. Đừng tự ngoáy sâu hay nhỏ thuốc vào tai mèo. Nếu thấy mèo lắc đầu nhiều, gãi tai, tai có mùi hay cặn đen nâu, hãy để bác sĩ thú y khám. Việc vệ sinh tai thường ngày xem ở mục chăm lông, chăm tai.
Nếu bạn đã nuôi một con Scottish Fold
Bài này không nhằm làm người đang nuôi cảm thấy có lỗi. Con mèo của bạn không chọn gen của nó, và nó cần bạn chăm thật tốt. Những gì giúp được:
- Giữ cân nặng lý tưởng. Mỗi kg thừa là thêm tải lên khớp đau. Sờ phải thấy xương sườn dưới lớp mỡ mỏng.
- Sửa nhà cho dễ đi. Bậc thang hoặc ghế đôn để mèo lên giường, sofa; khay vệ sinh thành thấp ở một phía; bát ăn, nước đặt nơi không phải nhảy.
- Nền không trơn. Thảm mỏng trên lối đi hay dùng, nhất là gạch men bóng.
- Chỗ nằm êm và ấm. Khớp đau thường khó chịu hơn khi lạnh, nhất là mùa rét miền Bắc.
- Vận động nhẹ đều đặn. Chơi cần câu ở mặt sàn, không ép nhảy cao.
- Khám định kỳ có kiểm tra khớp. Bác sĩ có thể chụp X-quang, đề xuất cách kiểm soát đau. Tuyệt đối không tự cho mèo uống thuốc giảm đau của người — paracetamol, ibuprofen, aspirin đều độc với mèo.
Nếu bạn đang định mua
Nếu bạn yêu dáng tròn, mắt to của Scottish Fold, có vài lựa chọn tử tế hơn:
- Scottish Straight — anh chị em tai thẳng trong cùng lứa: cùng dáng, cùng tính, không mang gen gây bệnh xương sụn.
- Mèo Anh lông ngắn — mặt tròn, thân chắc, tính điềm tĩnh tương tự.
- Mèo ta mặt tròn — không mang đột biến nào, hợp khí hậu.
Nếu vẫn chọn Fold, hãy tránh những con có đuôi ngắn cứng, cổ chân dày ngay từ nhỏ, và không mua con có cả bố và mẹ đều tai cụp. Hỏi người bán xem mèo bố mẹ bao nhiêu tuổi, đi lại có bình thường không.
Khi nào cần bác sĩ thú y
- Mèo ngại nhảy, đi cứng, bước ngắn, không lên chỗ cao như trước.
- Cổ chân sau sưng, đuôi đau khi chạm.
- Đi vệ sinh ngoài khay mà trước đây không có.
- Lắc đầu, gãi tai, tai có mùi.
- Bất kỳ khi nào bạn định cho mèo dùng thuốc giảm đau — hãy để bác sĩ kê, không dùng thuốc của người.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mèo Scottish Fold bị bệnh xương khớp?
Vì gen làm tai cụp là một đột biến ảnh hưởng đến sụn trên toàn cơ thể, không chỉ ở tai. Đột biến này gây loạn sản xương sụn ở khớp cổ chân, bàn chân, đuôi và có thể dẫn tới viêm khớp đau mạn tính. Mọi con mèo tai cụp đều mang ảnh hưởng này ở mức độ nào đó.
Mèo Scottish Fold sinh ra đã cụp tai chưa?
Chưa. Mèo con sinh ra tai thẳng, khoảng 3–4 tuần tuổi tai mới bắt đầu gập. Không phải con nào trong lứa cũng cụp; những con tai thẳng gọi là Scottish Straight và không mang gen gây bệnh xương sụn.
Có nên mua mèo Scottish Fold không?
Nhiều bác sĩ thú y và hiệp hội khuyên không nên khuyến khích nhân giống mèo tai cụp vì bệnh xương sụn gắn liền với chính đặc điểm tai. Nếu yêu dáng mèo này, Scottish Straight hoặc mèo Anh lông ngắn là lựa chọn tương tự mà không mang gen bệnh. Nếu đã nuôi Fold, hãy chăm khớp thật kỹ.
Làm sao biết mèo Scottish Fold bị đau khớp?
Mèo hiếm khi kêu đau. Dấu hiệu thường là ngại nhảy lên chỗ cao, đi cứng, bước ngắn, đuôi cứng và đau khi chạm, ít tự liếm lông, đi vệ sinh ngoài khay. Thấy những thay đổi này hãy đưa mèo đi khám để bác sĩ đánh giá và tìm cách giảm đau.
Hai mèo Scottish Fold phối với nhau được không?
Không nên. Mèo con nhận hai bản gen tai cụp sẽ bị bệnh xương rất nặng và đau đớn từ nhỏ. Ngay cả khi phối một con tai cụp với một con tai thẳng, những con tai cụp sinh ra vẫn có tổn thương xương sụn.
