Mèo con có sẵn bản năng bới chỗ đất tơi để đi vệ sinh, nên phần lớn chỉ cần vài ngày là quen khay cát. Việc của chủ là đặt khay thành thấp ở chỗ yên tĩnh gần nơi mèo con ở, đặt mèo con vào khay sau khi ngủ dậy, sau bữa ăn và sau khi chơi, khen nhẹ khi mèo dùng đúng, và dọn chỗ đi bậy bằng chất khử mùi gốc men. Không bao giờ phạt, dí mũi hay mắng, vì như vậy chỉ dạy mèo con trốn đi vệ sinh.
Bản năng có sẵn, chỉ cần đúng điều kiện
Trong hai, ba tuần đầu đời, mèo con không tự đi vệ sinh được; mèo mẹ liếm để kích thích. Từ khoảng tuần thứ 3–4, mèo con bắt đầu tự đi, và cùng lúc xuất hiện bản năng tìm chỗ đất cát tơi, bới một hố, đi, rồi lấp lại. Mèo con thường bắt chước mẹ, nên nhiều con về nhà mới đã biết dùng khay.
Khi mèo con đi bậy ở nhà mới, lý do hầu như luôn nằm ở điều kiện chứ không phải ở "mèo hư": khay quá xa, khay khó trèo vào, khay ở chỗ ồn, mèo con chơi say quên mất, hoặc nhà quá rộng so với một con mèo bé tí.
Chuẩn bị trước khi đón mèo con
Khay
- Thành thấp: mèo con 8–10 tuần chân còn ngắn, thành khay cao là rào cản. Có thể dùng khay nông, nắp hộp nhựa lớn, khay nướng bánh cũ cho tuần đầu.
- Đủ rộng: đủ để mèo con quay một vòng và bới. Mèo lớn nhanh, vài tháng sau sẽ cần khay to hơn.
- Không nắp lúc đầu: khay có nắp giữ mùi bên trong và làm mèo con khó tìm lối vào.
Cát
Nên dùng đúng loại cát mèo con đã quen ở nơi cũ, hỏi người giao trước. Mèo con rất nhỏ hay nếm thử mọi thứ, kể cả cát, nên nhiều người chọn loại không vón cục, hạt to cho tới khi mèo con hết tò mò. Cát đổ dày vừa phải, khoảng vài đốt ngón tay, đủ để bới. Cách chọn loại cát chi tiết nằm ở danh mục Khay cát và vệ sinh.
Chỗ đặt
- Trong cùng phòng nhỏ mà mèo con ở những ngày đầu, nhưng cách xa bát ăn, bát nước và ổ ngủ.
- Góc yên tĩnh, ít người qua, không cạnh máy giặt hay cửa chính.
- Mèo con phải tự vào được bất cứ lúc nào: không để sau cánh cửa có thể đóng.
Lịch tập trong tuần đầu
Mèo con có bàng quang nhỏ và đường tiêu hoá chạy nhanh, nên cần đi thường xuyên. Đặt mèo con nhẹ nhàng vào khay vào những thời điểm này:
| Thời điểm | Vì sao | Làm gì |
|---|---|---|
| Ngay khi ngủ dậy | Bàng quang đầy sau giấc ngủ | Bế thẳng tới khay |
| Khoảng 10–20 phút sau bữa ăn | Ăn kích thích ruột | Đặt vào khay, đứng gần, im lặng |
| Sau phiên chơi sôi nổi | Vận động làm mèo muốn đi | Kết thúc phiên chơi gần khay |
| Khi thấy đánh hơi, quay vòng, cào sàn, ngồi xổm | Dấu hiệu sắp đi | Bế ngay vào khay, không la hét |
| Trước khi chủ đi ngủ và đi làm | Mèo con ở một mình lâu | Đặt vào khay, để mèo trong phòng nhỏ có khay |
Khi đặt vào khay, có thể dùng ngón tay bới nhẹ cát trước mặt mèo con để gợi ý. Không cầm chân mèo con cào cát; nhiều con ghét bị nắm chân và sẽ gắn khó chịu đó với khay. Mèo con đi xong thì khen nhỏ nhẹ, hoặc thưởng một viên hạt sau khi mèo ra khỏi khay, không làm phiền lúc mèo đang đi.
Mở rộng không gian từ từ
Lỗi hay gặp nhất là thả mèo con chạy khắp nhà ngay ngày đầu. Mèo con mải khám phá, tới lúc buồn đi thì khay ở quá xa, và chọn chỗ gần nhất có cảm giác "đúng": chậu cây, thảm, đống quần áo, góc sau sofa.
- Tuần đầu: mèo con ở một phòng nhỏ có khay. Ra ngoài chơi khi có người trông, sau khi đã đi vệ sinh.
- Khi mèo dùng khay đều trong vài ngày liền: mở thêm một phòng.
- Nhà nhiều tầng hay căn hộ rộng: đặt thêm một khay ở khu mới, ít nhất cho tới khi mèo con lớn hơn.
- Không dời khay đột ngột: nếu cần đổi chỗ, dời từng đoạn ngắn mỗi ngày, hoặc đặt khay mới ở chỗ mới trước rồi mới bỏ khay cũ.
Chậu cây lớn với đất tơi là "khay" quyến rũ với mèo con. Che mặt đất bằng sỏi to, lưới, hoặc tạm để chậu ngoài tầm với trong thời gian tập.
Khi mèo con đi bậy: xử lý đúng
Không phạt
Mắng, đánh, dí mũi vào chỗ bậy không làm mèo con hiểu "đi chỗ này là sai". Mèo con chỉ học được rằng đi vệ sinh trước mặt người là nguy hiểm, và lần sau sẽ trốn vào gầm giường, góc khuất để đi. Phạt còn làm mèo sợ chủ, đúng lúc đang cần xây dựng lòng tin.
Dọn sạch mùi
Mũi mèo nhận ra mùi nước tiểu cũ mà mũi người không thấy, và mùi đó gọi mèo quay lại đúng chỗ. Thấm khô, rồi làm sạch bằng chất tẩy rửa gốc men (enzyme) chuyên dùng phân huỷ nước tiểu thú cưng. Tránh chất tẩy có amoniac, vì mùi amoniac giống mùi nước tiểu, lại càng mời mèo đến.
Đổi điều kiện ở chỗ bậy
- Đặt tạm một khay ngay chỗ mèo hay đi bậy, sau đó dời dần về chỗ mong muốn.
- Hoặc đặt bát ăn, đồ chơi tại chỗ đó; mèo thường không đi vệ sinh ở chỗ ăn.
- Thu gọn thảm, quần áo trên sàn trong thời gian tập.
Một chút phân trong khay
Một mẹo cũ nhưng có ích: đặt một chút phân hoặc cát có mùi nước tiểu của chính mèo con vào khay sạch để mèo nhận ra "đây là chỗ của mình". Ngoài lúc tập, khay vẫn nên được dọn mỗi ngày.
Đi bậy có thể là bệnh
Mèo con tiêu chảy thường không kịp tới khay. Mèo con có giun, nhiễm khuẩn tiêu hoá, viêm đường tiết niệu, táo bón đều có thể đi lung tung. Nếu đã làm đúng các bước mà mèo con vẫn đi bậy nhiều, hãy nghĩ đến bệnh trước khi nghĩ đến "hư".
Bắt tay làm
- Hỏi người giao mèo đang dùng cát gì, khay gì; mua giống y vậy cho tuần đầu.
- Chọn phòng nhỏ làm "trại cơ sở" cho mèo con, đặt khay xa bát ăn.
- Đặt chuông nhắc trên điện thoại cho các thời điểm sau ngủ, sau ăn trong ba ngày đầu.
- Mua sẵn một chai chất khử mùi gốc men.
- Ghi lại số lần đi vệ sinh, hình dạng phân trong tuần đầu để báo bác sĩ khi đi khám.
Khi nào cần bác sĩ thú y
Đưa mèo con đi khám nếu tiêu chảy quá một ngày, phân có máu hoặc nhầy nhiều, nôn, bỏ ăn, rặn lâu mà không ra, đi tiểu nhiều lần mỗi lần vài giọt, kêu khi đi vệ sinh, hoặc vẫn đi bậy nhiều sau hai tuần tập đúng cách. Mèo con đi tiêu chảy kèm lừ đừ, bỏ ăn là ca cần đi sớm, vì mèo con mất nước rất nhanh.
Câu hỏi thường gặp
Mèo con mấy tuần thì biết đi vệ sinh vào khay?
Mèo con bắt đầu tự đi vệ sinh và có bản năng bới cát từ khoảng 3–4 tuần tuổi. Nhiều con học theo mẹ nên về nhà mới đã biết dùng khay. Con chưa quen thường chỉ cần vài ngày đến một hai tuần với cách tập đúng.
Làm sao để mèo con không đi bậy?
Cho mèo con ở phòng nhỏ có khay thành thấp trong tuần đầu, đặt vào khay sau khi ngủ dậy, sau ăn và sau khi chơi. Dọn chỗ bậy bằng chất khử mùi gốc men và mở rộng không gian từ từ. Không phạt mèo con.
Mèo con đi vệ sinh bậy có nên đánh không?
Không. Đánh hay dí mũi chỉ khiến mèo con sợ đi vệ sinh trước mặt người và sẽ trốn vào chỗ khuất để đi. Phạt còn làm hỏng lòng tin giữa mèo và chủ. Hãy tìm lý do về khay, chỗ đặt hoặc sức khoẻ.
Mèo con có dùng cát vón cục được không?
Nhiều mèo con dùng cát vón cục không sao, nhưng mèo con rất nhỏ hay nếm thử cát. Vì vậy nhiều người chọn cát không vón, hạt to trong vài tuần đầu cho tới khi mèo con hết tò mò. Tốt nhất là dùng loại mèo con đã quen ở nơi cũ.
Vì sao mèo con đi vệ sinh vào chậu cây?
Đất trong chậu cây tơi xốp giống cát, nên rất hấp dẫn với bản năng bới của mèo con. Hãy phủ mặt đất bằng sỏi to hoặc lưới, để chậu ngoài tầm với trong thời gian tập, và bảo đảm khay cát ở gần, dễ vào.
