Tập mèo đi vệ sinh bồn cầu: có nên không và những rủi ro cần biết

Tập mèo đi vệ sinh bồn cầu làm được, nhưng đa số bác sĩ thú y và các tổ chức phúc lợi mèo như iCatCare không khuyến khích: mèo mất bản năng đào và lấp, chủ mất khả năng theo dõi nước tiểu và phân, mèo già hay mèo đau khớp khó giữ thăng bằng trên mép bồn, và phân mèo xả xuống có thể mang ký sinh trùng ra môi trường nước. Với hầu hết các nhà, một khay cát to dọn sạch hằng ngày vẫn là lựa chọn tốt hơn.

Vì sao nhiều người muốn tập

Lý do thì dễ hiểu: không phải mua cát, không phải mang cát lên tầng cao, không có khay chiếm chỗ trong phòng trọ chật, không có cát văng khắp nhà. Những đoạn video mèo ngồi gọn trên bồn cầu lan truyền nhiều khiến việc này trông đơn giản. Nhưng trước khi bắt đầu, hãy nhìn cả hai mặt.

Cân nhắc hai mặt

Vấn đề theo dõi sức khoẻ là lý do nặng ký nhất. Mèo đực bị tắc niệu đạo có thể tử vong trong một đến hai ngày; trong một nhà dùng khay cát, chủ thường phát hiện sớm vì thấy khay không có cục tiểu nào. Trên bồn cầu, dấu hiệu này gần như vô hình.

Những trường hợp đặc biệt không nên tập

• Mèo con dưới khoảng sáu tháng: chưa đủ lớn để giữ thăng bằng, còn đang học thói quen đi vệ sinh.
• Mèo già, mèo béo, mèo có bệnh khớp.
• Mèo có tiền sử bệnh đường tiết niệu, bệnh thận, tiểu đường — cần theo dõi nước tiểu sát.
• Mèo nhút nhát, dễ căng thẳng, từng đi vệ sinh ngoài khay.
• Nhà có nhiều mèo.
• Nhà có thói quen đóng nắp bồn cầu, đóng cửa nhà tắm, hoặc có trẻ nhỏ hay nghịch bồn cầu.

Nếu vẫn muốn tập: làm sao cho đỡ rủi ro

Nếu mèo nhà bạn là mèo trưởng thành khoẻ mạnh, tự tin, và bạn đã cân nhắc kỹ, đây là cách tập phổ biến, đi từng bước chậm trong vài tháng:

1. Đưa khay cát vào nhà tắm, đặt cạnh bồn cầu. Đợi mèo dùng quen ở vị trí mới vài tuần.
2. Nâng khay dần lên bằng cách kê vật chắc chắn bên dưới, mỗi lần vài phân, cho tới khi mặt khay ngang mặt bồn cầu. Kê thật vững — một lần khay chao đảo có thể làm mèo bỏ cả bài tập.
3. Chuyển sang khay lắp trên bồn cầu (bộ tập đi bồn cầu có khay đặt vừa lòng bồn), đổ cát loại xả được vào khay.
4. Khoét dần lỗ ở giữa khay, hoặc thay các vòng lót theo bộ, mỗi bước cách nhau một đến hai tuần, giảm lượng cát cho tới khi không còn cát.
5. Bỏ hẳn khay tập khi mèo đã ngồi đúng trên mép bồn và đi đều đặn.

Trong suốt quá trình:

• Lùi lại một bước ngay khi mèo có dấu hiệu né, đi ra ngoài, hoặc đi ở chỗ khác.
• Không bao giờ ép, bế mèo đặt lên bồn, hay phạt khi mèo đi sai chỗ.
• Luôn để nắp bồn mở, cửa nhà tắm mở, dán nhắc cho cả nhà.
• Giữ thêm một khay cát ở chỗ khác trong nhà — ít nhất trong những tháng đầu, tốt nhất là luôn luôn.

Bù đắp việc mất theo dõi sức khoẻ

Nếu mèo đã dùng bồn cầu, hãy chủ động hơn trong theo dõi:

• Để ý số lần mèo vào nhà tắm, thời gian ngồi; mèo ngồi lâu, ra vào liên tục, kêu khi đi là dấu hiệu bất thường.
• Nhìn vào bồn trước khi xả khi có thể — màu nước tiểu, phân.
• Theo dõi lượng nước mèo uống.
• Khám thú y định kỳ, và nói với bác sĩ rằng mèo dùng bồn cầu để bác sĩ biết thông tin ở nhà bị hạn chế.

Về chuyện xả phân mèo xuống bồn

Dù mèo dùng khay, nhiều người vẫn đổ phân mèo vào bồn cầu cho tiện. Nên cân nhắc:

• Cát bentonite, silica không bao giờ được xả — gây tắc đường ống.
• Cát đậu nành, cát gỗ "xả được" thì cũng chỉ nên xả lượng rất nhỏ theo hướng dẫn nhà sản xuất; nhà dùng bể phốt và ống nhỏ ở Việt Nam dễ tắc.
• Trứng Toxoplasma có thể sống sót qua hệ thống xử lý nước thải. Ở một số nơi trên thế giới, trứng ký sinh trùng này từ phân mèo đã được ghi nhận ảnh hưởng tới động vật biển. Gói phân mèo kín và bỏ vào thùng rác là cách an toàn hơn cho môi trường.

Phương án dung hoà cho nhà chật

Nếu lý do muốn tập bồn cầu là thiếu chỗ và ngại mùi, có những cách giải quyết mà không phải bỏ khay:

• Khay có nắp cỡ to đặt trong góc nhà tắm khô, cửa luôn mở.
• Cát nhẹ, ít bụi như đậu nành hoặc gỗ để đỡ việc mang vác.
• Thảm hứng cát trước cửa khay để cát không văng khắp nhà.
• Xúc khay hằng ngày, đổ rác mỗi ngày, thông gió — xem bài dọn khay và khử mùi trong cùng mục.

Bắt tay làm: tự hỏi năm câu trước khi quyết định

1. Mèo nhà mình có trưởng thành, khoẻ, không béo, không đau khớp không?
2. Mèo có tiền sử bệnh tiết niệu, thận hay đi vệ sinh ngoài khay không?
3. Cả nhà có giữ được nắp bồn và cửa nhà tắm luôn mở không?
4. Mình có cách khác để theo dõi nước tiểu, phân của mèo không?
5. Lý do thật sự muốn tập là gì — và có cách nào giải quyết lý do đó mà vẫn giữ khay không?

Nếu có một câu trả lời không chắc, hãy giữ khay cát.

Khi nào cần bác sĩ thú y

Trong lúc tập hay sau khi đã quen, nếu mèo ngồi trên bồn lâu mà không ra gì, ra vào liên tục, kêu khi đi, có máu, hoặc bắt đầu đi vệ sinh ở chỗ khác: đi khám. Mèo đực rặn mà không ra nước tiểu là cấp cứu — đi thú y ngay. Mèo bị trượt rơi vào bồn, sau đó sợ hãi, trốn, bỏ đi vệ sinh: quay lại dùng khay cát ở chỗ khác và hỏi bác sĩ nếu không cải thiện.