Quy tắc được các tổ chức thú y về mèo khuyên dùng là số khay bằng số mèo cộng một: một mèo hai khay, hai mèo ba khay. Các khay đặt ở những chỗ khác nhau — yên tĩnh, dễ đến, xa chỗ ăn uống, có lối thoát — chứ không xếp cạnh nhau một hàng, vì với mèo, hai khay sát nhau chỉ là một "nhà vệ sinh" to.
Vì sao lại là "số mèo cộng một"
Quy tắc này xuất hiện trong hướng dẫn của AAFP và ISFM về đi vệ sinh ngoài khay (2014) và được iCatCare nhắc lại. Lý do nằm ở tập tính:
- Nhiều mèo thích đi tiểu một chỗ, đi phân một chỗ khác.
- Mèo không thích dùng khay đã bẩn. Có khay thứ hai là có "dự phòng" khi chủ chưa kịp dọn.
- Trong nhà nhiều mèo, một con có thể canh giữ khay, chặn đường con khác — thường lặng lẽ đến mức chủ không nhận ra, chỉ bằng ánh nhìn hay ngồi chắn lối.
- Mèo cần lựa chọn. Một con mèo có quyền chọn ít căng thẳng hơn một con mèo không có lựa chọn nào.
Với nhà chỉ một mèo trong phòng trọ nhỏ, hai khay có vẻ thừa. Nếu mèo vẫn dùng khay đều đặn, không có vấn đề gì, một khay được dọn rất sạch có thể đủ. Nhưng khi mèo bắt đầu đi bậy, việc đầu tiên nên làm sau khi khám thú y là thêm một khay ở chỗ khác.
Chỗ đặt khay: năm tiêu chí của mèo
| Mèo cần | Nghĩa là | Ví dụ trong nhà Việt |
|---|---|---|
| Yên tĩnh | Ít người qua lại, không có tiếng động bất ngờ | Góc phòng ngủ phụ, góc phòng làm việc — không phải lối đi chính |
| Dễ đến | Không phải leo cầu thang dài, không bị đóng cửa | Mỗi tầng một khay ở nhà phố; khay không nằm sau cánh cửa hay đóng |
| Xa chỗ ăn uống | Mèo không đi vệ sinh cạnh chỗ ăn | Cách bát ăn, bát nước ít nhất vài mét, tốt nhất khác phòng |
| Có lối thoát | Nhìn được ai đang tới, có đường chạy | Không nhét vào hộc tủ cụt; không đặt sâu trong góc hẹp có một lối |
| Khô, thoáng, mát vừa phải | Không ẩm, không nóng hầm | Không đặt ngoài ban công nắng mưa, không ở góc nhà tắm luôn ướt |
Những chỗ hay đặt sai
Cạnh máy giặt
Rất phổ biến vì là góc "khuất". Nhưng máy giặt rung, kêu, nhất là lúc vắt. Chỉ cần một lần máy vắt đúng lúc mèo đang ngồi trong khay, mèo có thể sợ chỗ đó rất lâu.
Ban công, lô gia
Ở Việt Nam, ban công nắng gắt mùa hè, gió lạnh và mưa hắt mùa đông, chưa kể tiếng xe từ dưới đường. Khay ngoài ban công cũng có nghĩa là cửa ban công phải mở — nếu ban công chưa có lưới, đó là nguy cơ ngã ở nhà cao tầng.
Trong nhà tắm
Được nếu nhà tắm luôn khô và cửa luôn mở. Nhà tắm kiểu Việt thường sàn ướt, cát hút nước, vón sẵn, bám chân mèo đi ra khắp nhà. Người đóng cửa khi tắm là mèo không vào được.
Ngay cạnh bát ăn
Mèo có thể bỏ ăn chỗ đó hoặc bỏ khay. Ngoài tự nhiên, mèo không ăn gần chỗ thải.
Hai khay sát nhau
Xếp cạnh nhau tiện dọn nhưng với mèo là một vị trí. Nếu chỗ đó có vấn đề — có tiếng ồn, có con mèo khác canh — cả hai khay cùng hỏng.
Chỗ mèo không thể "tự giới thiệu"
Phòng của người không thích mèo, phòng hay đóng cửa ban đêm. Mèo cần đi lúc nửa đêm thì không có khay nào để đi.
Bố trí gợi ý theo kiểu nhà
| Kiểu nhà | Một mèo | Hai mèo |
|---|---|---|
| Phòng trọ một phòng | Một khay to ở góc xa giường, xa bếp; thêm khay thứ hai nhỏ hơn ở góc đối diện nếu được | Hai khay ở hai góc khác nhau, khay thứ ba ở khu vệ sinh khô nếu được; ưu tiên khay mở để không bị chặn lối |
| Căn hộ hai phòng ngủ | Một khay ở phòng ngủ phụ, một ở góc phòng khách hoặc hành lang yên | Ba khay ở ba khu: phòng ngủ phụ, hành lang, góc phòng khách |
| Nhà phố nhiều tầng | Mỗi tầng mèo hay ở một khay | Mỗi tầng ít nhất một khay, thêm một khay ở tầng mèo ngủ |
Không gian chật mà phải đặt khay ở chỗ không lý tưởng, hãy bù bằng khay to, cát mèo thích và dọn thật đều.
Nhà nhiều mèo: để ý những xung đột ngầm
Đánh nhau rõ ràng thì ai cũng thấy. Khó thấy hơn là "chặn khay": một con ngồi ở hành lang dẫn tới khay, nhìn chằm chằm khi con kia đi ngang; con kia lặng lẽ chọn chỗ khác. Dấu hiệu nghi ngờ:
- Con mèo nhút nhát hay đi vệ sinh ở chỗ kín khác, nhất là gần chỗ nó hay trốn.
- Một con lúc nào cũng nằm gần lối vào khu đặt khay.
- Mèo ra khỏi khay bằng một cú nhảy vội, không lấp.
Cách giảm: khay ở nhiều khu khác nhau để không con nào giữ được hết; khay mở hai phía; thêm chỗ cao và chỗ trốn gần khay. Nếu xung đột rõ, đọc bài "mèo trong nhà đánh nhau" ở mục Vấn đề hành vi.
Dời khay sang chỗ mới
Mèo gắn bó với vị trí. Khi phải dời khay — sửa nhà, có em bé, chuyển đồ:
- Đặt khay mới ở chỗ mới, giữ nguyên khay cũ.
- Bỏ vào khay mới một ít cát đã dùng (chỉ cát có mùi nước tiểu, không phân) để mèo nhận ra đây là chỗ đi vệ sinh.
- Khi mèo dùng khay mới đều đặn vài ngày, mới bỏ khay cũ.
- Hoặc dời từ từ, mỗi ngày nhích khay cũ chừng nửa mét về phía chỗ mới.
- Lau sạch chỗ khay cũ bằng chất làm sạch chứa enzyme để không còn mùi gọi mèo quay lại.
Bắt tay làm: kiểm tra khay trong năm phút
- Đếm: số khay đã bằng số mèo cộng một chưa?
- Các khay có ở những khu khác nhau không, hay xếp một chỗ?
- Có khay nào cạnh máy giặt, bát ăn, cửa hay đóng, ban công không?
- Đứng ở chỗ khay, nhìn ra: mèo có thấy được ai đang tới không, có đường thoát không?
- Ban đêm, mọi khay có đến được không?
- Ghi ra một thay đổi làm ngay, ví dụ thêm khay ở phòng ngủ phụ, dời khay khỏi cạnh máy giặt.
Khi nào cần bác sĩ thú y hoặc chuyên gia hành vi
Mèo đi vệ sinh ngoài khay luôn cần khám thú y trước, kể cả khi bạn nghĩ lý do là khay: viêm bàng quang, sỏi, bệnh thận, tiểu đường, táo bón, đau khớp đều có thể khiến mèo bỏ khay. Mèo đực rặn mà không ra nước tiểu là cấp cứu. Khi bệnh đã được loại trừ và đã sắp xếp khay đúng mà mèo vẫn đi bậy, hãy hỏi bác sĩ về chuyên gia hành vi mèo; xem thêm bài về mèo xịt nước tiểu đánh dấu ở mục Vấn đề hành vi.
Câu hỏi thường gặp
Nuôi một con mèo cần mấy khay cát?
Theo quy tắc số mèo cộng một, một mèo nên có hai khay ở hai chỗ khác nhau. Nếu nhà chật và mèo dùng một khay rất ổn, một khay to được dọn sạch đều có thể đủ; nhưng khi mèo bắt đầu đi bậy, thêm khay là việc nên làm sau khi khám thú y.
Nên đặt khay cát cho mèo ở đâu?
Ở chỗ yên tĩnh, dễ đến cả ban đêm, xa bát ăn uống, có lối thoát và khô thoáng. Tránh cạnh máy giặt, ngoài ban công, trong nhà tắm ẩm và các phòng hay đóng cửa.
Đặt hai khay cát cạnh nhau có được không?
Không lý tưởng. Với mèo, hai khay sát nhau gần như là một vị trí; nếu chỗ đó có tiếng ồn hay bị mèo khác canh, cả hai khay cùng mất tác dụng. Hãy đặt ở các khu khác nhau.
Có nên đặt khay cát ngoài ban công?
Không nên. Ban công ở Việt Nam thường nắng gắt, mưa hắt, ồn tiếng xe, và nếu chưa có lưới thì việc để cửa mở cho mèo ra là nguy cơ ngã ở nhà cao tầng.
Dời khay cát sang chỗ khác thế nào cho mèo khỏi đi bậy?
Đặt khay mới ở chỗ mới nhưng giữ khay cũ, bỏ vào khay mới một ít cát đã có mùi nước tiểu, đợi mèo dùng khay mới đều rồi mới bỏ khay cũ. Lau chỗ khay cũ bằng chất làm sạch chứa enzyme.
