Phân mèo khoẻ thường màu nâu, thành khuôn, chắc vừa phải, đi khoảng một đến hai lần mỗi ngày; nước tiểu được thể hiện qua số cục và cỡ cục cát vón, thường vài cục mỗi ngày với cỡ khá đều. Thay đổi đột ngột ở bất cứ điểm nào — nhiều lên, ít đi, lỏng, có máu, rặn mà không ra — là thông tin sức khoẻ quan trọng, và với mèo đực rặn không ra nước tiểu thì là cấp cứu.
Vì sao khay cát là "phiếu xét nghiệm" mỗi ngày
Mèo giỏi giấu bệnh. Một con mèo đau bụng hay viêm bàng quang thường vẫn ăn, vẫn nằm chỗ quen, chủ không nhận ra. Nhưng khay cát thì không giấu được: số lần đi, lượng, màu, độ đặc đều thay đổi sớm. Người xúc khay mỗi ngày là người có cơ hội phát hiện bệnh sớm nhất. Thói quen này không tốn thêm thời gian — chỉ cần nhìn kỹ hơn một chút trong lúc xúc.
Cát vón cục giúp việc này dễ hơn nhiều; cát silica và cát không vón làm khó theo dõi nước tiểu. Nếu mèo có bệnh tiết niệu, thận, tiểu đường, nên cân nhắc dùng cát vón cục để thấy rõ.
Đọc nước tiểu qua cục cát
Không có con số chuẩn cho mọi mèo, vì lượng nước tiểu phụ thuộc lượng nước uống, ăn hạt hay ăn pate, thời tiết. Điều quan trọng là biết mức bình thường của chính con mèo nhà mình, rồi để ý khi nó thay đổi.
| Bạn thấy | Có thể liên quan | Nên làm |
|---|---|---|
| Số cục và cỡ cục đều như mọi ngày | Bình thường | Tiếp tục theo dõi |
| Cục to hơn và nhiều hơn hẳn trong nhiều ngày, mèo uống nhiều | Tiểu nhiều – uống nhiều: có thể gặp trong bệnh thận mạn, tiểu đường, cường giáp ở mèo lớn tuổi | Đặt lịch khám trong vài ngày, ghi lại lượng nước uống nếu được |
| Nhiều cục nhỏ li ti, mèo ra vào khay liên tục | Bệnh đường tiết niệu dưới (viêm bàng quang, sỏi, nút niệu đạo) | Đi khám sớm trong ngày |
| Mèo rặn trong khay mà không có cục nào, nhất là mèo đực | Có thể tắc niệu đạo | Cấp cứu: đi thú y ngay |
| Cục có màu hồng, đỏ, nâu đỏ | Có máu trong nước tiểu | Đi khám sớm, chụp ảnh |
| Cục ít hẳn đi trong khi mèo vẫn ăn uống | Có thể mèo đang tè ở chỗ khác, uống ít, hoặc mất nước | Tìm quanh nhà, theo dõi nước uống; kéo dài thì đi khám |
Bệnh đường tiết niệu dưới ở mèo (thường gọi FLUTD), trong đó hay gặp nhất là viêm bàng quang vô căn, liên quan nhiều đến căng thẳng, ít uống nước, béo phì. Ở mèo đực, niệu đạo hẹp và dài nên dễ bị tắc. Mèo đực bị tắc niệu đạo có thể tử vong trong một đến hai ngày vì thận ngừng thải độc và kali tăng cao gây rối loạn nhịp tim. Đừng chờ "để mai xem".
Đọc phân
| Đặc điểm | Bình thường | Đáng để ý |
|---|---|---|
| Số lần | Thường 1–2 lần/ngày; một số mèo cách ngày | Không đi quá 48–72 giờ, hoặc đi rất nhiều lần |
| Hình dạng | Thành khuôn, dạng khúc, giữ được hình khi xúc | Viên nhỏ khô cứng (táo bón); nhão không thành khuôn; lỏng như nước |
| Màu | Nâu vừa đến nâu sẫm | Đen như hắc ín; có máu đỏ tươi; xám bạc, nhạt màu; vàng cam |
| Bề mặt | Hơi ẩm, không quá bóng | Phủ nhầy nhiều; lẫn vật lạ (sợi chỉ, nhựa); thấy giun hoặc đốt sán |
| Mùi | Có mùi, nhưng không thay đổi nhiều theo ngày | Mùi đột ngột rất nặng, tanh khác thường |
Một vài tình huống hay gặp
- Phân lỏng sau khi đổi thức ăn đột ngột: khá thường gặp. Đổi thức ăn phải chuyển dần (xem mục Dinh dưỡng). Nếu tiêu chảy quá 24–48 giờ, kèm nôn, bỏ ăn, lừ đừ, có máu, hoặc là mèo con, mèo già — đi khám.
- Phân lỏng sau khi uống sữa bò: nhiều mèo trưởng thành không dung nạp lactose. Ngưng sữa bò.
- Táo bón: mèo rặn lâu, phân viên nhỏ cứng. Dễ nhầm với rặn tiểu — nếu không chắc mèo đang rặn tiểu hay rặn phân, nhất là mèo đực, hãy coi như cấp cứu và đi khám.
- Thấy lông trong phân: bình thường ở mức ít vì mèo nuốt lông khi liếm. Nhiều bất thường thì xem lại việc chải lông và hỏi bác sĩ.
- Thấy giun, đốt sán trắng như hạt gạo quanh hậu môn: đưa mèo đi khám để bác sĩ chọn thuốc phù hợp; không tự mua thuốc theo cân đoán chừng.
Những thay đổi hành vi trong khay cũng là tín hiệu
- Kêu, rên khi đang đi.
- Ngồi trong khay rất lâu, hoặc ra vào nhiều lần.
- Đi ngay cạnh khay, trên thảm chùi chân, trên chậu cây — nhất là trên bề mặt mát, nhẵn như bồn rửa, bồn tắm (hay gặp khi viêm bàng quang).
- Không lấp, nhảy ra vội vàng.
- Liếm vùng sinh dục nhiều.
- Bỗng tránh khay hoàn toàn.
Những thay đổi này có thể do bệnh, đau, hoặc do khay – cát – vị trí, hoặc căng thẳng. Khám bệnh luôn là bước đầu tiên; sắp xếp khay đúng là bước tiếp theo.
Bắt tay làm: ghi chép và lấy mẫu đúng cách
Nhật ký khay đơn giản
Một tờ giấy dán gần khay hoặc ghi chú trong điện thoại, mỗi lần xúc ghi: số cục tiểu (to/nhỏ), số lần phân, ký hiệu nhanh cho độ đặc (C = chắc, M = mềm, L = lỏng), ghi chú bất thường. Ghi một tuần lúc mèo khoẻ để biết "mức nền". Khi có chuyện, bác sĩ sẽ hỏi chính những thông tin này.
Chụp ảnh
Ảnh phân lỏng, cục tiểu đỏ, vật lạ trong phân giúp bác sĩ rất nhiều. Chụp gần, đủ sáng, có vật so kích thước.
Mang mẫu đi khám
- Mẫu phân: lấy phần mới đi, cho vào túi kín hoặc hộp sạch, càng tươi càng tốt (trong vài giờ). Nếu phải giữ lâu hơn, hỏi phòng khám có nên để ngăn mát không.
- Mẫu nước tiểu: nước tiểu dính cát không dùng được cho xét nghiệm. Hỏi bác sĩ; thường họ sẽ lấy mẫu tại phòng khám, hoặc hướng dẫn dùng khay sạch với hạt nhựa không thấm thay cho cát.
Khi nào cần đi thú y
| Mức độ | Dấu hiệu |
|---|---|
| Ngay lập tức | Mèo (nhất là đực) rặn mà không ra nước tiểu; rặn kèm kêu đau, nôn, lừ đừ; tiêu chảy hoặc nôn liên tục; phân đen như hắc ín; mèo con tiêu chảy kèm mệt |
| Trong ngày | Nhiều cục tiểu li ti, ra vào khay liên tục; nước tiểu có máu; tiêu chảy kèm bỏ ăn |
| Trong vài ngày | Tiểu nhiều, uống nhiều kéo dài; táo bón quá 48–72 giờ; tiêu chảy nhẹ quá 1–2 ngày; thấy giun sán; đi ngoài khay lặp lại |
Khi đi khám, mang theo nhật ký khay, ảnh chụp, mẫu phân nếu có, và kể những thay đổi gần đây: đổi thức ăn, đổi cát, có khách, chuyển nhà.
Câu hỏi thường gặp
Phân mèo bình thường trông như thế nào?
Phân mèo khoẻ thường màu nâu vừa đến nâu sẫm, thành khúc, chắc vừa phải, giữ được hình khi xúc, đi khoảng một đến hai lần mỗi ngày. Quan trọng nhất là biết mức bình thường của chính mèo nhà mình để nhận ra khi có thay đổi.
Mèo một ngày đi tiểu mấy lần là bình thường?
Thường vài lần mỗi ngày, nhưng con số thay đổi theo lượng nước uống, ăn hạt hay pate, và thời tiết. Hãy đếm số cục cát vón trong một tuần lúc mèo khoẻ để biết mức nền; tăng nhiều hoặc giảm nhiều đều nên để ý.
Mèo đi tiểu ra máu có nguy hiểm không?
Cần đi khám sớm. Máu trong nước tiểu thường gặp trong bệnh đường tiết niệu dưới như viêm bàng quang vô căn, sỏi. Nếu mèo đực rặn mà không ra nước tiểu thì là cấp cứu, phải đi thú y ngay.
Mèo bị tiêu chảy bao lâu thì phải đi khám?
Nếu tiêu chảy quá 24–48 giờ, hoặc kèm nôn, bỏ ăn, lừ đừ, phân có máu hay đen như hắc ín, thì đi khám. Mèo con và mèo già mất nước nhanh nên cần đi sớm hơn.
Mèo mấy ngày không đi phân là táo bón?
Không đi phân quá 48–72 giờ, hoặc phân viên nhỏ khô cứng, rặn lâu là dấu hiệu táo bón và nên đi khám. Cẩn thận vì rặn phân dễ nhầm với rặn tiểu; mèo đực rặn mà không chắc vì sao thì nên coi như cấp cứu.
