Ở thành phố Việt Nam, nuôi mèo hoàn toàn trong nhà là lựa chọn an toàn hơn: mèo tránh được xe cộ, chó, bả độc, đánh nhau với mèo lạ, bệnh truyền nhiễm và bị bắt mất. Cái giá là mèo trong nhà dễ chán, ít vận động, dễ béo, nên chủ phải bù bằng chỗ leo cao, chỗ ngắm cửa sổ và chơi mỗi ngày. Có những cách ở giữa như ban công lưới, chuồng lưới ngoài trời (catio) hay dắt đi dạo bằng dây yếm, giúp mèo có không khí ngoài trời mà vẫn an toàn.
Không có đáp án chung cho mọi nhà
Ở nông thôn Việt Nam, mèo ta xưa nay đi lại tự do quanh xóm, bắt chuột trong kho thóc, về nhà ăn cơm, ngủ trên chạn bếp. Ở nhiều nước châu Âu, mèo ra vào nhà qua cửa mèo là chuyện bình thường. Còn ở Mỹ, Úc, nhiều tổ chức thú y khuyên nuôi trong nhà là chính. Mỗi nơi một điều kiện.
Điều nên hỏi không phải "mèo có nên ra ngoài không", mà là "ngoài cửa nhà mình có gì": đường lớn hay ngõ cụt, có nhiều chó thả rông không, hàng xóm có hay rải bả chuột không, nhà ở tầng mấy. Bài này giúp bạn cân nhắc theo điều kiện thật của nhà mình.
Rủi ro khi mèo ra ngoài tự do ở đô thị Việt Nam
| Rủi ro | Mô tả | Mức độ ở đô thị |
|---|---|---|
| Xe cộ | Xe máy dày đặc, mèo lao qua đường ban đêm khi bị ánh đèn làm loá | Cao |
| Chó thả rông | Chó đuổi, cắn; mèo hoảng chạy xa khỏi nhà | Trung bình đến cao tuỳ khu |
| Bả độc, thuốc diệt chuột | Ăn bả trực tiếp hoặc ăn chuột trúng bả | Trung bình |
| Đánh nhau với mèo khác | Vết cắn dễ áp xe; một số bệnh truyền nhiễm lây qua vết cắn | Cao với mèo đực chưa triệt sản |
| Bệnh, ký sinh trùng | Ve, bọ chét, giun, nấm da, bệnh hô hấp từ mèo khác | Cao |
| Bị bắt mất | Mèo dạn người dễ bị bế đi | Có thật, khó lượng hoá |
| Mắc kẹt, ngã | Chui vào gầm xe, kho, leo mái nhà rồi không xuống được | Trung bình |
| Thời tiết | Nắng nóng, mưa lớn, ngập nước | Theo mùa |
Ngoài rủi ro cho mèo, còn có tác động tới xung quanh: mèo đi vệ sinh trong chậu cây nhà hàng xóm, đánh nhau kêu gào ban đêm, săn chim nhỏ trong khu vườn. Những chuyện này dễ gây mâu thuẫn trong ngõ phố.
Cái giá của cuộc sống trong nhà, và cách bù
Nuôi trong nhà không tự động là tốt. Một con mèo bị nhốt trong căn phòng trống, không có gì để leo, không ai chơi cùng, có thể an toàn về thân thể nhưng căng thẳng về tinh thần. Các vấn đề hay gặp ở mèo trong nhà thiếu kích thích:
- Thừa cân, béo phì do ăn nhiều, vận động ít.
- Chán, sinh ra phá phách, cắn chân chủ, kêu đêm.
- Căng thẳng, có thể liên quan đến đi vệ sinh ngoài khay, liếm lông quá mức, và viêm bàng quang không rõ nguyên nhân.
Cách bù đã được tổng kết trong hướng dẫn năm trụ cột môi trường của AAFP và ISFM: nơi an toàn, tài nguyên tách rời, cơ hội chơi và săn, tiếp xúc với người dễ đoán, tôn trọng khứu giác. Cụ thể trong nhà:
- Chỗ leo cao, kệ tường, cây mèo.
- Cửa sổ có lưới để ngắm chim, người, xe qua lại.
- Hai đến ba phiên chơi ngắn mỗi ngày.
- Bánh đố thức ăn, giấu thức ăn để mèo tìm.
- Một chậu cỏ mèo để nhai.
Những cách ở giữa: cho mèo hít thở ngoài trời an toàn
Ban công, lô gia có lưới
Đây là "sân" phổ biến và rẻ nhất cho mèo chung cư. Lưới kín bốn cạnh, có vài chậu cỏ mèo, một tấm đệm chỗ có nắng sớm, một chỗ râm vào trưa. Nhớ dọn cây độc, hoá chất ra khỏi ban công.
Chuồng lưới ngoài trời (catio)
Ở nhà phố có sân, sân thượng hay khoảng lùi phía sau, có thể quây một khoang lưới kín cả nóc, nối với cửa sổ hoặc cửa sau bằng một lối đi. Mèo ra vào tự do mà không thoát ra ngoài được. Trong khoang nên có kệ leo, chỗ trốn, chỗ râm và nước. Không để mèo trong catio khi trời nắng gắt buổi trưa hay mưa giông mà không có lối vào nhà.
Dắt mèo đi dạo bằng dây yếm
Một số mèo, nhất là mèo dạn và được tập từ nhỏ, có thể đi dạo bằng dây yếm (không dùng vòng cổ móc dây). Cách tập từ trong nhà được hướng dẫn ở danh mục chơi và vận động. Chọn giờ vắng, chỗ ít chó, và luôn để mèo quyết định nhịp đi. Không phải con mèo nào cũng hợp, và đó không phải lỗi của chủ hay của mèo.
Ra sân có giám sát
Nhà có sân kín tường cao, có thể cho mèo ra trong lúc bạn ngồi đó. Nhưng mèo trèo tường rất giỏi, nên đừng rời mắt.
Nếu bạn vẫn quyết định cho mèo ra ngoài
Có những gia đình, nhất là ở vùng ven, quê, ngõ cụt yên tĩnh, vẫn chọn cho mèo đi lại tự do. Nếu vậy, giảm rủi ro bằng cách:
- Đủ tiêm phòng và phòng ký sinh trùng theo lịch bác sĩ thú y lập; mèo ra ngoài thường cần chế độ phòng khác mèo trong nhà.
- Triệt sản: bác sĩ thú y tư vấn thời điểm. Mèo đã triệt sản ít đi xa, ít đánh nhau hơn.
- Định danh: gắn chip điện tử và vòng cổ có khoá bung an toàn (bung ra khi bị mắc), kèm số điện thoại.
- Chỉ cho ra ban ngày, gọi mèo về và đóng cửa trước khi trời tối; ban đêm xe chạy nhanh và mèo dễ đánh nhau.
- Cho ăn bữa chính trong nhà vào giờ cố định để mèo có thói quen về.
- Kiểm tra mèo mỗi lần về: vết thương, ve, đi khập khiễng.
Chuyển mèo đang quen ra ngoài sang sống trong nhà
Đây là tình huống hay gặp khi gia đình chuyển từ nhà đất lên chung cư. Mèo quen đi lại tự do sẽ không vui ngay. Những tuần đầu mèo có thể kêu ở cửa, cào cửa, tìm cách lẻn ra. Cách làm êm hơn:
- Chuẩn bị nhà trước: lưới cửa, kệ cao, cửa sổ ngắm cảnh, khay cát (mèo quen đi vệ sinh ngoài đất thì có thể dùng cát mịn giống đất, hoặc trộn một ít đất sạch lúc đầu).
- Tăng mạnh thời gian chơi, nhất là vào giờ mèo vẫn hay ra ngoài.
- Không mắng khi mèo kêu ở cửa, cũng không mở cửa khi mèo kêu, vì mèo sẽ học rằng kêu là được ra.
- Cân nhắc một ban công lưới hoặc catio để mèo vẫn có chỗ "ngoài trời".
- Kiên nhẫn: nhiều con thích nghi sau vài tuần đến vài tháng.
Bắt tay làm: tự chấm điều kiện nhà mình
| Câu hỏi | Nếu "có", nghiêng về |
|---|---|
| Nhà ở chung cư hoặc tầng cao? | Trong nhà, ban công lưới |
| Nhà sát đường lớn, xe chạy nhanh? | Trong nhà |
| Khu có nhiều chó thả rông, hay có bả chuột? | Trong nhà |
| Nhà có sân kín, sân thượng quây được? | Catio |
| Mèo dạn, thích khám phá, đã quen dây yếm? | Dắt đi dạo có giám sát |
| Ngõ cụt yên tĩnh ở vùng ven, mèo đã triệt sản, đủ tiêm phòng? | Có thể cho ra ban ngày, có định danh |
Khi nào cần bác sĩ thú y
Mèo ra ngoài về có vết cắn, chỗ sưng nóng (áp xe hay gặp sau đánh nhau), đi khập khiễng, nôn, chảy dãi, run, co giật (nghi ăn phải bả), hoặc bỏ ăn, đều cần đưa đi khám. Mèo vừa chuyển sang sống trong nhà mà đi vệ sinh ngoài khay, liếm lông trụi hay bỏ ăn cũng nên được khám để loại trừ bệnh trước khi coi là vấn đề hành vi. Hỏi bác sĩ về chế độ tiêm phòng và phòng ký sinh trùng phù hợp với lối sống của mèo nhà bạn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho mèo ra ngoài chơi không?
Ở đô thị Việt Nam, nuôi trong nhà an toàn hơn vì tránh được xe cộ, chó, bả độc, đánh nhau và bệnh lây từ mèo khác. Nếu muốn mèo có không khí ngoài trời, dùng ban công lưới, chuồng lưới ngoài trời hoặc dắt đi dạo bằng dây yếm có giám sát.
Mèo nuôi trong nhà có buồn không?
Mèo trong nhà có thể sống vui nếu có chỗ leo cao, chỗ ngắm cửa sổ, đồ để cào và được chơi đều mỗi ngày. Mèo bị nhốt trong phòng trống, không ai chơi cùng thì dễ chán, béo và căng thẳng. Môi trường quyết định, không phải việc ở trong hay ngoài.
Catio là gì?
Catio là khoang lưới ngoài trời có nóc kín, nối với nhà bằng cửa sổ hoặc lối đi riêng, để mèo ra hít thở, phơi nắng mà không thoát ra ngoài được. Nó có thể làm ở sân sau, sân thượng hay một phần ban công. Bên trong nên có kệ leo, chỗ râm và nước.
Mèo quen ra ngoài có nuôi nhốt trong nhà được không?
Được, nhưng cần thời gian và chuẩn bị. Tăng chỗ leo, chỗ ngắm cảnh, tăng thời gian chơi vào giờ mèo hay ra ngoài, và không mở cửa khi mèo kêu. Nhiều mèo thích nghi sau vài tuần đến vài tháng.
Mèo ra ngoài cần chuẩn bị gì?
Cần đủ tiêm phòng và phòng ký sinh trùng theo tư vấn thú y, triệt sản, gắn chip và vòng cổ có khoá bung an toàn ghi số điện thoại. Chỉ cho ra ban ngày, gọi về trước khi tối và kiểm tra vết thương, ve mỗi lần mèo về.
