Lưới ban công, cửa sổ cho mèo: phòng mèo rơi từ nhà cao tầng

Mèo rơi từ ban công, cửa sổ nhà cao tầng là tai nạn có thật và hay gặp đến mức giới thú y có tên riêng cho nó: hội chứng nhà cao tầng (high-rise syndrome). Cách phòng duy nhất chắc chắn là lắp lưới hoặc song chắn kín ở mọi cửa sổ, lô gia, ban công mèo có thể tới, và lắp trước khi mèo về nhà. Tin rằng "mèo nhà tôi khôn, không nhảy đâu" là lý do phổ biến nhất khiến mèo ngã.

Hội chứng nhà cao tầng là gì

Cái tên này được dùng rộng rãi sau một nghiên cứu công bố năm 1987 trên tạp chí của Hiệp hội Y khoa Thú y Hoa Kỳ (JAVMA), tổng hợp hơn một trăm ca mèo rơi từ các toà nhà cao tầng ở New York được đưa tới một bệnh viện thú y. Từ đó đến nay, nhiều nghiên cứu ở các thành phố khác cũng ghi nhận cùng hiện tượng: mèo rơi từ cao gặp một nhóm chấn thương khá giống nhau, và phần lớn ca ngã xảy ra vào những tháng ấm khi người ta mở cửa sổ, ra ban công nhiều.

Ở Việt Nam, khí hậu nóng gần như quanh năm, nhà phố có ban công, chung cư có lô gia phơi đồ luôn mở. Điều kiện cho tai nạn này có sẵn cả năm, không riêng mùa hè.

Những chấn thương hay gặp

Khi rơi, mèo có phản xạ xoay người để tiếp đất bằng bốn chân. Phản xạ ấy giúp mèo sống sót nhiều hơn người ta tưởng, nhưng không có nghĩa là mèo không bị thương. Các tổn thương được ghi nhận nhiều nhất gồm:

• Chấn thương ngực: dập phổi, tràn khí màng phổi. Mèo có thể trông bình thường lúc đầu rồi thở khó dần sau vài giờ.
• Chấn thương mặt, hàm: cằm đập xuống đất, vỡ răng, tổn thương vòm miệng hoặc hàm dưới.
• Gãy xương chân: chân trước thường chịu lực đầu tiên.
• Tổn thương bên trong ổ bụng và sốc.

Có một nhận xét hay được nhắc là mèo rơi từ tầng rất cao đôi khi bị thương ít hơn mèo rơi từ tầng vừa. Điều này còn bàn cãi: một phần có thể do những ca rơi từ rất cao mà chết ngay thì không được đưa tới phòng khám nên không được đếm. Đừng coi đó là lý do để yên tâm. Ngã ở tầng nào cũng nguy hiểm.

Vì sao mèo "khôn" vẫn ngã

Mèo có thăng bằng tốt, nhưng không có khái niệm độ cao như người. Mèo ngã vì những lý do rất đời thường:

• Vồ con mồi: một con chim, con chuồn chuồn, con thạch sùng bay qua, mèo phản xạ vồ theo, quên mất mình đang đứng trên lan can.
• Giật mình: tiếng xe, tiếng sấm, tiếng pháo, cửa đóng sầm, mèo nhảy lên hoặc trượt chân.
• Bề mặt trơn: lan can inox, bậu đá hoa cương, mặt kính, nhất là khi ướt mưa.
• Ngủ say trên bậu cửa sổ rồi lăn mình.
• Mèo động dục tìm đường ra ngoài, hoặc mèo đuổi nhau.
• Mèo con: tò mò, chưa biết ước lượng khoảng cách, chui lọt qua khe song mà chủ tưởng là đủ hẹp.

Nhiều ca ngã xảy ra ở những con mèo đã đi lại trên ban công hàng tháng mà không sao. Một lần không sao không có nghĩa là an toàn.

Những chỗ cần che chắn trong nhà Việt

Cửa lưới chống muỗi loại mỏng thông thường không đủ chắc với mèo: mèo có thể cào rách hoặc đẩy bung khung khi lao vào. Nếu muốn dùng, cần loại lưới dày chịu lực và khung bắt vít chắc.

Chọn lưới và cách lắp

Loại lưới

• Lưới an toàn bằng sợi tổng hợp dày (loại dùng cho ban công, sân thượng): nhẹ, ít che tầm nhìn, chịu được mèo lao vào. Nên chọn loại chống tia UV vì nắng Việt Nam làm sợi kém chất lượng giòn nhanh.
• Lưới thép bọc nhựa, lưới inox: bền, mèo không cắn đứt được, hợp với cửa sổ hướng nắng hoặc nhà có mèo hay nhai.
• Cáp inox căng dọc: thường dùng chống trẻ em ngã; khoảng cách giữa các sợi phải đủ hẹp để mèo không lách qua. Với mèo con, cáp dọc thường không đủ, cần thêm lưới.

Lắp sao cho chắc

• Mắt lưới đủ nhỏ để đầu mèo con không lọt qua. Nguyên tắc chung: đầu chui được là thân chui được.
• Phủ kín cả bốn cạnh, không chừa khe ở chân hay ở trên đỉnh. Mèo leo lưới lên đỉnh rất giỏi.
• Căng lưới đủ căng, không để võng thành chỗ mèo nằm đè làm bung móc.
• Móc, vít, dây buộc kiểm tra định kỳ, nhất là sau mùa mưa bão.
• Ở chung cư, hỏi ban quản lý về quy định thẩm mỹ mặt ngoài; nhiều nơi cho phép lưới trong suốt hoặc màu tối.

Nếu không làm được ngay, giải pháp tạm thời là đóng hẳn cửa ban công và cửa sổ, không cho mèo vào lô gia, cho tới khi lắp xong. Mở cửa sổ "chỉ một chút cho thoáng" là đủ để mèo lách ra.

Những hiểu lầm nguy hiểm

• "Mèo có chín mạng, rơi kiểu gì cũng đứng được": mèo có phản xạ xoay mình, nhưng vẫn bị thương ngực, mặt, chân. Nhiều con không qua khỏi.
• "Tầng hai thấp, không sao": rơi từ tầng thấp mèo có ít thời gian xoay người hơn, tiếp đất sai tư thế vẫn gãy xương.
• "Mèo nhà tôi già rồi, không leo": mèo già thị lực, thăng bằng kém hơn, trượt chân dễ hơn.
• "Tôi ở nhà trông mà": tai nạn xảy ra trong vài giây, thường lúc chủ quay đi.

Bắt tay làm: kiểm tra một vòng hôm nay

1. Đi qua từng cửa sổ, cửa ban công, lô gia, ô thoáng. Hỏi: mèo có tới được không? Có khe nào rộng hơn đầu mèo không?
2. Thử đẩy mạnh vào lưới đang có. Có bung, có võng không?
3. Kiểm tra lan can: có đồ vật nào kê sát làm bậc cho mèo nhảy lên không (thùng, chậu cây, ghế)?
4. Dặn cả nhà và người giúp việc: đóng cửa ban công khi chưa có lưới, kiểm tra mèo ở đâu trước khi mở cửa sổ.
5. Lưu sẵn số điện thoại phòng khám thú y trực ngoài giờ gần nhà.

Nếu mèo đã ngã: việc cần làm và đi thú y ngay

Mọi con mèo ngã từ cao đều cần được bác sĩ thú y khám ngay, kể cả khi trông vẫn đi lại bình thường. Chấn thương ngực có thể chỉ lộ ra sau vài giờ, khi mèo bắt đầu thở nhanh, thở bằng bụng hoặc thở há miệng.

• Tiếp cận mèo bình tĩnh. Mèo đau và hoảng có thể cắn, cào cả chủ.
• Nhẹ nhàng trùm khăn, đặt mèo lên một tấm phẳng hoặc vào lồng vận chuyển, hạn chế xoay vặn cột sống.
• Không cho ăn uống trên đường đi, không tự nắn chân, không cho uống thuốc gì.
• Đưa đến phòng khám gần nhất. Gọi trước nếu được để phòng khám chuẩn bị.

Ngã từ cao là một trong những ca cấp cứu mà thời gian rất quý. Đừng chờ "xem mai thế nào".