Cây độc nhất với mèo trong nhà Việt là hoa ly và loa kèn (chi Lilium) cùng hoa hiên (Hemerocallis): chỉ cần mèo liếm chút phấn hoa dính lông hay uống nước trong bình cắm hoa cũng có thể gây suy thận cấp, đe doạ tính mạng. Nhóm thứ hai hay gặp là trầu bà, vạn niên thanh, môn, lan ý, kim tiền: chứa tinh thể canxi oxalat, gây bỏng rát miệng, chảy dãi, nôn. Ngoài ra còn những cây cực độc nhưng ít ai ngờ như trúc đào, vạn tuế. Nhà có mèo thì không nên có hoa ly, kể cả bình hoa ngày Tết.
Hoa ly, loa kèn, hoa hiên: cực độc, không có "một chút thôi"
Đây là điều mọi người nuôi mèo cần thuộc lòng. Toàn bộ cây ly thật (chi Lilium: ly ly, loa kèn trắng, ly Đông phương, ly kèn…) và hoa hiên đều độc với mèo: lá, cánh hoa, thân, phấn hoa và nước trong bình cắm. Cơ chế gây độc chưa được hiểu hết, nhưng hậu quả đã được ghi nhận rõ: tổn thương ống thận, dẫn tới suy thận cấp.
Điều làm hoa ly đặc biệt nguy hiểm là liều rất nhỏ cũng đủ. Mèo không cần nhai cả lá. Một con mèo đi ngang bình hoa, phấn vàng dính lên lông, rồi tự liếm lông như mọi ngày, vậy là đủ. Một con mèo khát nhảy lên bàn uống nước trong bình, vậy cũng đủ.
Dấu hiệu
- Trong vài giờ đầu: nôn, chảy dãi, bỏ ăn, lừ đừ, trốn.
- Có thể có giai đoạn trông như đỡ hơn, khiến chủ yên tâm.
- Sau đó, thường trong một đến ba ngày: tiểu nhiều rồi tiểu ít hoặc không tiểu, mất nước, suy thận.
Việc phải làm: chỉ cần nghi mèo đã tiếp xúc với hoa ly, kể cả chỉ thấy phấn vàng trên lông hay mặt mèo, đưa mèo đi thú y ngay, mang theo cành hoa hoặc ảnh chụp. Điều trị càng sớm, trong những giờ đầu, cơ hội giữ thận càng cao. Đừng đợi mèo có triệu chứng. Đừng tự gây nôn tại nhà.
Lưu ý tên gọi: "lan ý" (peace lily, Spathiphyllum) và "huệ" không phải ly thật. Lan ý thuộc nhóm canxi oxalat bên dưới, gây kích ứng miệng chứ không gây suy thận kiểu hoa ly. Nhưng nếu không chắc cây nhà mình là loại gì, cứ coi như ly thật và đi khám.
Trầu bà, vạn niên thanh và nhóm canxi oxalat
Đây là những cây nội thất phổ biến nhất ở văn phòng, chung cư Việt: trầu bà (vàng, xanh, cẩm thạch), vạn niên thanh, môn, ráy, lan ý, kim tiền, ngũ gia bì, hồng môn. Chúng chứa tinh thể canxi oxalat không tan, có hình kim nhỏ. Khi mèo nhai, các "kim" này đâm vào niêm mạc miệng, lưỡi, họng.
Dấu hiệu thường đến ngay: mèo lắc đầu, cào miệng, chảy dãi nhiều, nôn, khó nuốt. Đa phần ca nhẹ, nhưng sưng họng nặng có thể ảnh hưởng hô hấp. Nếu mèo khó thở, thở há miệng, đi cấp cứu ngay. Ca nhẹ thì lau sạch miệng mèo bằng khăn ẩm, gọi phòng khám để hỏi có cần đưa tới không.
Cái hay của nhóm này là vị cay rát khiến mèo thường nhả ra ngay, ít khi ăn nhiều. Cái dở là mèo con, mèo chán, mèo thích nhai lá thì có thể quay lại nhai lần nữa.
Bảng cây thường gặp trong nhà Việt
| Cây | Mức nguy hiểm với mèo | Biểu hiện chính |
|---|---|---|
| Hoa ly, loa kèn, hoa hiên | Cực độc | Nôn, bỏ ăn, rồi suy thận cấp |
| Trúc đào | Rất độc | Ảnh hưởng tim: nhịp bất thường, nôn, lả |
| Vạn tuế, thiên tuế (cây họ tuế) | Rất độc, nhất là hạt | Nôn, tiêu chảy, tổn thương gan |
| Đỗ quyên (azalea) | Độc | Nôn, chảy dãi, yếu, ảnh hưởng tim |
| Thuỷ tiên, tulip (nhất là củ) | Độc | Nôn, tiêu chảy, chảy dãi |
| Trầu bà, vạn niên thanh, môn, ráy, lan ý, kim tiền, hồng môn, ngũ gia bì | Kích ứng | Rát miệng, chảy dãi, nôn |
| Lưỡi hổ, phát tài, lô hội | Nhẹ đến vừa | Nôn, tiêu chảy |
| Trạng nguyên, cúc, cẩm tú cầu | Nhẹ | Kích ứng tiêu hoá |
Bảng trên không đầy đủ. Muốn tra một cây cụ thể, nguồn đáng tin là danh sách cây độc và không độc với mèo của Trung tâm Kiểm soát Chất độc Động vật thuộc ASPCA (Hội Phòng chống Ngược đãi Động vật Hoa Kỳ), tra theo tên khoa học. Tên tiếng Việt của cây cảnh hay lẫn lộn, nên tra tên khoa học sẽ chắc hơn.
Cây tương đối an toàn để trồng trong nhà có mèo
"An toàn" ở đây nghĩa là không được ghi nhận là độc với mèo. Mèo ăn nhiều lá cây nào cũng có thể nôn, nên vẫn nên đặt cây ngoài tầm với nếu mèo hay gặm.
- Cỏ mèo: mầm lúa mì, yến mạch, lúa mạch trồng trong chậu nhỏ. Cho mèo thứ để nhai thay vì nhai cây cảnh.
- Cây lục thảo (cây nhện): không độc theo các danh sách phổ biến, nhưng nhiều mèo rất thích nghịch nên hay bị gặm nát.
- Dương xỉ Boston, cau tiểu trâm (cau cảnh để bàn), lan hồ điệp.
- Húng quế, bạc hà mèo (catnip, khác với bạc hà thường).
Cẩn thận với phân bón, thuốc trừ sâu, thuốc dưỡng lá xịt lên cây "an toàn": chính các hoá chất ấy có thể độc. Đất trồng có trộn phân hữu cơ cũng làm mèo thích bới, và một số loại phân trộn xương, máu khô hấp dẫn mèo.
Hoa ngày Tết, hoa tặng, hoa cúng: những lúc dễ sơ suất
Người nuôi mèo lâu năm biết cảnh này: nhà không trồng ly, nhưng đến Tết có người tặng một bình ly to, hoặc mua ly về cắm bàn thờ. Rằm, mùng một, ngày giỗ, ngày 8/3, 20/10, sinh nhật… đều là dịp hoa ly vào nhà. Vài cách giữ an toàn:
- Nói trước với gia đình, bạn bè thân: nhà có mèo, xin đừng tặng hoa ly.
- Nhận bó hoa có ly lẫn trong đó, tách bỏ ly trước khi mang vào nhà, rửa tay và lau chỗ phấn rơi.
- Bàn thờ nếu muốn cắm ly, đó phải là phòng mèo không vào được, đóng cửa. Nhưng mèo rất giỏi tìm đường, nên chọn hoa khác là chắc nhất.
- Cắm hoa nào cũng nên dùng bình nặng, miệng hẹp, đặt chỗ mèo không nhảy tới, tránh mèo uống nước bình.
Bắt tay làm: soát cây trong nhà trong một buổi
- Chụp ảnh từng chậu cây, bình hoa trong nhà, kể cả ngoài ban công nếu mèo ra được.
- Tra tên khoa học từng cây, đối chiếu danh sách của ASPCA.
- Loại khỏi nhà mọi cây cực độc: ly, loa kèn, hoa hiên, trúc đào, vạn tuế.
- Cây nhóm kích ứng: treo cao, đặt trong phòng mèo không vào, hoặc cho người khác.
- Trồng một hai chậu cỏ mèo, đặt ở chỗ dễ thấy để mèo có thứ hợp lệ để nhai.
- Nhặt lá rụng, cánh hoa rơi hằng ngày.
- Lưu số phòng khám thú y trực ngoài giờ.
Khi nào phải đưa mèo đi thú y
Đi ngay, không chờ triệu chứng, nếu: nghi mèo tiếp xúc với hoa ly, loa kèn, hoa hiên dưới bất kỳ hình thức nào; mèo nhai trúc đào hay vạn tuế; mèo khó thở, thở há miệng, sưng mặt; nôn liên tục; co giật; lả đi.
Gọi phòng khám để hỏi nếu mèo nhai cây nhóm kích ứng và chỉ chảy dãi nhẹ. Trong mọi trường hợp: mang theo cây hoặc ảnh chụp cây, ghi lại giờ phát hiện, mèo đã có biểu hiện gì. Không tự cho uống sữa, dầu ăn, nước muối hay bất cứ thuốc nào; không tự gây nôn. Những mẹo dân gian ấy có thể làm tình hình nặng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Hoa ly có độc với mèo không?
Có, cực độc. Mọi phần của hoa ly thật, loa kèn và hoa hiên, gồm cả phấn hoa và nước trong bình cắm, có thể gây suy thận cấp ở mèo. Chỉ cần nghi mèo tiếp xúc là phải đưa đi thú y ngay, vì điều trị sớm trong vài giờ đầu quyết định rất nhiều.
Mèo ăn lá trầu bà có sao không?
Trầu bà chứa tinh thể canxi oxalat gây rát miệng, chảy dãi, nôn. Đa số ca nhẹ, mèo nhả ra ngay vì vị cay rát. Nếu mèo sưng mặt, khó thở hoặc nôn nhiều, đưa đi thú y ngay; ca nhẹ thì lau miệng và gọi phòng khám để hỏi.
Cây gì trồng trong nhà an toàn cho mèo?
Cỏ mèo (mầm lúa mì, yến mạch), cây lục thảo, dương xỉ Boston, cau tiểu trâm, lan hồ điệp được xếp vào nhóm không độc. Dù vậy mèo ăn nhiều lá cây nào cũng có thể nôn, và phân bón, thuốc xịt lá có thể độc, nên vẫn cần để ý.
Lan ý có phải hoa ly không?
Không. Lan ý (peace lily) thuộc họ Ráy, gây kích ứng miệng do canxi oxalat, không gây suy thận như ly thật. Nhưng khi không chắc cây nhà mình là loại nào, cứ xử lý như hoa ly và đưa mèo đi khám.
Mèo ngửi hoa ly có bị ngộ độc không?
Chỉ ngửi thì khó, nhưng khi ngửi gần, phấn hoa rất dễ dính lên mặt và lông, và mèo sẽ liếm sạch sau đó. Vì thế nhà có mèo không nên để hoa ly ở bất kỳ đâu mèo có thể tới.
