Mèo Sphynx không lông nhưng không phải "đỡ công": da tiết dầu mà không có lông thấm nên phải lau rửa định kỳ, da dễ cháy nắng, dễ lạnh, và mèo ăn nhiều hơn để giữ ấm. Sphynx cũng không phải mèo dành cho người dị ứng — dị nguyên chính Fel d 1 nằm trong nước bọt và da, không nằm ở sợi lông. Bù lại, đây là một trong những giống tình cảm, bám người và thích được ôm nhất.
Nguồn gốc: một đột biến tự nhiên
Mèo không lông xuất hiện tự nhiên rải rác ở nhiều nơi trong lịch sử. Giống Sphynx hiện đại bắt nguồn từ Canada: năm 1966, ở Toronto, một con mèo nhà đẻ ra một chú mèo con không lông. Dòng đó không duy trì được lâu, nhưng vào cuối thập niên 1970, những mèo con không lông khác được tìm thấy ở Toronto và ở bang Minnesota (Mỹ) đã trở thành nền móng của giống ngày nay. Người nhân giống lai thêm với mèo Devon Rex và mèo lông ngắn để mở rộng nguồn gen.
Gen gây không lông là gen lặn, nằm trên gen keratin KRT71 — cùng gen với kiểu lông xoăn của Devon Rex. Mèo Sphynx không thật sự trụi hoàn toàn: phần lớn có lớp lông tơ rất mịn như vỏ đào, sờ vào ấm và hơi như da lộn. Mũi, tai, đuôi, bàn chân có thể có ít lông.
Ngoại hình và tính cách
- Da có nếp nhăn, rõ ở trán, vai, quanh tai; màu da mang màu "lông" — mèo Sphynx vẫn có thể là đen, xám, tam thể, có sọc trên da.
- Tai rất to, gò má cao, mắt hình chanh.
- Thân chắc, bụng tròn, cảm giác nặng tay hơn vẻ ngoài.
- Râu thường ngắn, cong hoặc không có.
Về tính cách, Sphynx thường cực kỳ thân người: theo chủ khắp nhà, chui vào chăn, nằm trên vai, chào khách lạ. Nhiều con năng động, thích leo trèo, nghịch như mèo con kể cả khi đã lớn. Mặt trái của sự bám người: chúng không hợp với nhà vắng người cả ngày. Nhiều chủ nuôi Sphynx thành đôi.
Da: phần chăm sóc chính
Ở mèo có lông, dầu tự nhiên của da được lông hút và phân tán. Ở Sphynx, dầu đọng lại trên bề mặt da. Nếu không lau rửa, da bết, có mùi, để vết dầu nâu trên chăn ga, sofa, và dễ nổi mụn đầu đen, viêm nang lông — hay gặp ở cằm, đuôi, quanh núm vú.
Vì vậy Sphynx cần tắm hoặc lau toàn thân định kỳ, nhiều chủ làm mỗi tuần hoặc vài tuần một lần tuỳ con. Cách tắm, chọn sữa tắm cho mèo và lau khô thuộc mục chăm lông và da; ở đây chỉ nhấn mạnh ba điều riêng của giống:
- Kẽ móng và nếp da: dầu và cặn hay đọng ở kẽ móng, nếp nhăn, trong tai to. Vùng này dễ nhiễm nấm men. Đỏ, có cặn nâu dày, có mùi, mèo liếm hoặc gãi nhiều là lúc nên đi khám.
- Đừng tắm quá nhiều: tắm liên tục làm khô da, da lại tiết dầu nhiều hơn. Tìm nhịp vừa với con mèo của bạn.
- Không dùng đồ của người: sữa tắm người, dầu gội, khăn ướt có cồn hay tinh dầu đều không phù hợp. Tinh dầu như tràm trà, bạc hà, cam chanh, khuynh diệp độc với mèo.
Nắng, lạnh và khí hậu Việt Nam
| Tình huống | Rủi ro | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Nắng trưa qua cửa kính, ban công | Cháy nắng; da sáng màu phơi nắng lâu dài có thể tổn thương | Che rèm chỗ mèo hay nằm phơi; không để mèo nằm nắng gắt buổi trưa. Không bôi kem chống nắng của người vì một số thành phần độc khi mèo liếm — hỏi bác sĩ thú y |
| Phòng điều hoà để thấp | Mèo lạnh, run, co ro | Có chăn, ổ kín, đệm ấm; đừng để điều hoà thổi thẳng vào chỗ nằm |
| Mùa rét miền Bắc | Mất nhiệt nhanh | Ổ có mái che, chăn lông, áo cho mèo bằng vải mềm thoáng (tập dần, tháo khi mèo khó chịu) |
| Mùa nồm | Da ẩm lâu, dễ nấm | Lau khô sau khi tắm thật kỹ, giữ phòng thông thoáng hoặc dùng máy hút ẩm |
| Mùa hè không điều hoà | Ít bị nóng hơn mèo lông dày, nhưng vẫn cần nước sạch, chỗ mát | Đặt thêm bát nước, sàn gạch mát |
Không lông cũng có nghĩa da dễ trầy khi chơi với mèo khác hay va vào cạnh sắc. Vết xước nhỏ thường tự lành, vết sâu, sưng, chảy dịch thì đưa đi khám.
Ăn nhiều hơn để giữ ấm
Không có lớp lông cách nhiệt, Sphynx đốt nhiều năng lượng để giữ thân nhiệt, nên nhiều con ăn khoẻ hơn mèo cùng cỡ. Không có nghĩa là cho ăn thả cửa — vẫn theo bảng trên bao bì thức ăn hoàn chỉnh, rồi điều chỉnh theo thể trạng. Sphynx béo trông rất rõ vì không có lông che, nên chủ dễ theo dõi bằng mắt: nhìn từ trên xuống phải thấy eo nhẹ.
Sức khoẻ di truyền
- Bệnh cơ tim phì đại (HCM): được ghi nhận khá rõ ở Sphynx. Người nhân giống cẩn thận siêu âm tim mèo bố mẹ định kỳ. Thở nhanh khi ngủ, thở há miệng, liệt chân sau đột ngột là cấp cứu.
- Bệnh cơ di truyền: một bệnh yếu cơ bẩm sinh đã được ghi nhận ở Sphynx và Devon Rex; mèo con yếu cổ, cúi đầu, khó nuốt, mệt nhanh khi vận động. Đã có xét nghiệm gen.
- Răng lợi: viêm nướu, cao răng khá hay gặp; khám răng mỗi lần khám định kỳ.
- Da: mụn, nấm men, một số bệnh da ít gặp được mô tả ở giống không lông. Da đổi màu, nổi mẩn, ngứa nhiều nên để bác sĩ xem.
Sphynx và dị ứng: hiểu đúng
Nhiều người chọn Sphynx với hy vọng "không lông thì không dị ứng". Đây là hiểu lầm phổ biến nhất về giống này. Dị nguyên chính của mèo là protein Fel d 1, tiết ra từ tuyến nước bọt và tuyến da. Mèo liếm người, liếm đồ, và da tiết dầu chứa protein này lên mọi thứ chúng nằm. Không có lông không làm mèo ngừng tiết Fel d 1. Một số người dị ứng nhẹ thấy dễ chịu hơn với Sphynx có lẽ vì ít lông bay trong nhà, nhưng nhiều người khác vẫn dị ứng y như mèo thường. Không có giống mèo nào thật sự "không gây dị ứng". Nếu trong nhà có người dị ứng hay hen suyễn, hãy cho người đó ở cùng con mèo cụ thể nhiều giờ và hỏi bác sĩ trước khi quyết định.
Bắt tay làm: lịch chăm Sphynx
- Hằng ngày: nhìn da xem có mẩn, trầy; kiểm tra chỗ nằm có đủ ấm (hoặc đủ mát).
- Hằng tuần: lau các nếp da, kẽ móng, mép tai ngoài bằng khăn ẩm mềm; kiểm tra cằm, đuôi có mụn.
- Theo nhịp của từng con: tắm hoặc lau toàn thân khi da bắt đầu bết, để vết dầu.
- Hằng tháng: cân mèo, giặt chăn đệm.
- Hằng năm: khám định kỳ, hỏi bác sĩ về nghe tim, siêu âm tim.
- Đi thú y ngay: thở nhanh lúc nghỉ, thở há miệng, liệt chân, vết thương sâu, da đỏ rộng có mùi.
Câu hỏi thường gặp
Mèo Sphynx có cần tắm không?
Có. Da Sphynx tiết dầu mà không có lông thấm, nên dầu đọng lại gây bết, mụn và để vết trên đồ đạc. Phần lớn chủ tắm hoặc lau toàn thân cho Sphynx mỗi tuần đến vài tuần một lần, tuỳ con. Tắm quá thường lại làm da khô và tiết dầu nhiều hơn.
Người dị ứng lông mèo có nuôi mèo Sphynx được không?
Không chắc. Dị nguyên chính Fel d 1 nằm trong nước bọt và da, Sphynx vẫn tiết ra như mèo khác. Một số người dị ứng nhẹ thấy đỡ hơn, nhiều người vẫn dị ứng. Hãy ở cùng con mèo cụ thể nhiều giờ và hỏi bác sĩ, nhất là khi có hen suyễn.
Mèo Sphynx có bị lạnh không?
Có, Sphynx mất nhiệt nhanh vì không có lông cách nhiệt. Phòng điều hoà để thấp hay mùa rét miền Bắc cần ổ kín, chăn ấm, có thể mặc áo vải mềm nếu mèo chịu. Mèo run, co ro, tìm chỗ ấm liên tục là dấu hiệu đang lạnh.
Mèo Sphynx có bị cháy nắng không?
Có. Da trần, nhất là da sáng màu, có thể cháy nắng khi nằm phơi nắng gắt qua cửa kính hay ở ban công. Hãy che rèm vào buổi trưa và không bôi kem chống nắng của người, vì một số thành phần độc với mèo khi liếm.
Mèo Sphynx tính cách thế nào?
Sphynx thường rất tình cảm, bám người, thích chui chăn, nằm trên vai và chào khách lạ. Nhiều con năng động và nghịch kể cả khi trưởng thành. Chúng không hợp nhà vắng người cả ngày; nhiều chủ nuôi thành đôi.
