Dị ứng "lông mèo" thật ra là dị ứng với một protein tên Fel d 1, do tuyến da và tuyến nước bọt của mèo tiết ra; khi mèo liếm lông, protein này bám lên lông rồi theo vảy da, bụi bay khắp nhà. Vì thế không có giống mèo nào "không gây dị ứng" — chỉ có con tiết ít hơn — và cách sống chung là giảm lượng dị nguyên trong nhà, kết hợp theo dõi của bác sĩ.
Fel d 1 là gì và vì sao nó dai dẳng
Fel d 1 là dị nguyên chính gây dị ứng mèo; phần lớn người dị ứng mèo phản ứng với protein này. Nó được tiết chủ yếu từ tuyến bã nhờn trên da và tuyến nước bọt. Mèo dành nhiều thời gian mỗi ngày để liếm lông, nên toàn bộ bộ lông được phủ một lớp Fel d 1.
Ba đặc điểm làm Fel d 1 khó tránh:
- Hạt rất nhỏ, rất nhẹ. Nó bám vào những hạt bụi li ti có thể lơ lửng trong không khí hàng giờ.
- Dính. Bám chặt vào vải, rèm, nệm, tường, quần áo.
- Bền. Có thể tồn tại trong nhà nhiều tháng sau khi mèo không còn ở đó, và được mang theo quần áo đến những nơi không có mèo như lớp học, văn phòng.
Mèo đực chưa triệt sản thường tiết nhiều Fel d 1 hơn; lượng tiết cũng khác nhau giữa các cá thể, kể cả trong cùng một giống.
Dấu hiệu dị ứng mèo ở người
| Vùng | Biểu hiện thường gặp |
|---|---|
| Mũi | Hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi, ngứa mũi |
| Mắt | Ngứa, đỏ, chảy nước mắt, sưng mí |
| Da | Nổi mẩn đỏ, ngứa chỗ bị mèo liếm hoặc cào |
| Phổi | Ho, khò khè, tức ngực, khó thở — đặc biệt ở người có hen suyễn |
Triệu chứng có thể xuất hiện ngay khi vào nhà có mèo, hoặc tăng dần sau vài ngày tiếp xúc. Nhiều triệu chứng giống cảm lạnh hay dị ứng bụi nhà, mạt bụi — ở Việt Nam mạt bụi nhà rất phổ biến. Chỉ bác sĩ mới xác định được đúng dị nguyên bằng xét nghiệm da hoặc máu.
Người có hen suyễn cần hỏi bác sĩ trước khi nuôi mèo, và có kế hoạch xử lý cơn hen. Khó thở, môi tái, nói không thành câu là cấp cứu.
Sự thật về "mèo không gây dị ứng"
Từ "hypoallergenic" xuất hiện nhiều trong quảng cáo bán mèo. Sự thật:
- Không có giống mèo nào hoàn toàn không tiết Fel d 1.
- Mèo Sphynx không lông vẫn tiết Fel d 1 qua da và nước bọt. Không có lông chỉ có nghĩa là ít lông rụng, không có nghĩa là ít dị nguyên.
- Một số giống (hay được nhắc là Siberian, Balinese) được cho là có cá thể tiết ít hơn, nhưng bằng chứng còn hạn chế và chênh lệch giữa các cá thể rất lớn.
- Cách thực tế nhất là tiếp xúc thử với chính con mèo định nuôi nhiều lần, trong không gian kín, trước khi quyết định.
Giảm dị nguyên trong nhà: những gì có tác dụng
| Việc làm | Vì sao | Ghi chú thực tế |
|---|---|---|
| Phòng ngủ của người dị ứng không cho mèo vào | Một phần ba cuộc đời ở đó; nệm gối tích dị nguyên | Đóng cửa từ ngày đầu; mèo quen thì không đòi |
| Máy lọc không khí có màng HEPA | Bắt các hạt nhỏ lơ lửng | Đặt ở phòng ngủ và phòng khách; chọn công suất hợp diện tích |
| Máy hút bụi có lọc HEPA | Không thổi dị nguyên ngược ra không khí | Hút sàn, sofa vài lần mỗi tuần; người dị ứng không tự hút nếu được |
| Sàn cứng thay thảm; rèm mỏng giặt được | Thảm và rèm dày giữ dị nguyên | Sàn gạch, gỗ lau ẩm dễ hơn |
| Giặt chăn, ga, vỏ gối, đệm mèo thường xuyên | Fel d 1 tan được trong nước | Mỗi tuần; nước ấm nếu vải chịu được |
| Rửa tay sau khi vuốt mèo; không chạm mặt | Dị nguyên từ tay lên mắt, mũi | Đặc biệt với trẻ nhỏ |
| Phủ vải giặt được lên sofa, chỗ mèo hay nằm | Gom dị nguyên vào chỗ dễ giặt | Giặt mỗi tuần |
| Người không dị ứng dọn khay cát, chải lông | Những việc này tung nhiều bụi, vảy da | Làm ở chỗ thoáng |
Không có biện pháp đơn lẻ nào đủ; hiệu quả đến từ nhiều thứ cộng lại. Chải lông đều giúp giảm lông rụng trong nhà (cách chải xem ở mục chăm lông), nhưng người chải không nên là người dị ứng.
Còn tắm cho mèo thì sao
Một số nghiên cứu cho thấy tắm mèo làm giảm Fel d 1 trên lông, nhưng lượng dị nguyên trở lại chỉ sau vài ngày. Tắm thường xuyên gây căng thẳng cho mèo và khô da. Đây không phải là giải pháp chính.
Thức ăn giảm Fel d 1
Đã có loại thức ăn cho mèo bổ sung kháng thể từ lòng đỏ trứng gà, gắn vào Fel d 1 trong nước bọt của mèo. Các nghiên cứu do nhà sản xuất thực hiện cho thấy lượng Fel d 1 hoạt tính trên lông giảm đáng kể sau vài tuần. Đây là hướng có cơ sở, nhưng mức cải thiện triệu chứng ở người khác nhau; có thể cân nhắc như một biện pháp hỗ trợ, cùng với các việc ở bảng trên, và hỏi bác sĩ thú y xem có hợp với mèo nhà mình không.
Những điều không nên làm
- Xịt tinh dầu, hương thơm để "làm sạch không khí": tinh dầu độc với mèo và có thể kích thích đường thở của người dị ứng.
- Tự dùng thuốc chống dị ứng kéo dài mà không có ý kiến bác sĩ.
- Nhận nuôi mèo vì tin quảng cáo "mèo không gây dị ứng" mà chưa thử tiếp xúc.
- Bỏ mèo một cách vội vã khi chưa thử các biện pháp và chưa hỏi bác sĩ — nhiều người dị ứng nhẹ vẫn sống chung với mèo được.
Bắt tay làm: kế hoạch cho nhà có người dị ứng
- Người dị ứng đi khám chuyên khoa dị ứng hoặc tai mũi họng để xác định đúng dị nguyên và mức độ.
- Đóng cửa phòng ngủ người dị ứng với mèo.
- Đặt máy lọc không khí HEPA trong phòng ngủ.
- Thay thảm bằng sàn cứng hoặc thảm mỏng giặt được ở phòng khách.
- Phân công: người không dị ứng dọn khay, hút bụi, chải lông.
- Lịch giặt: ga gối, vải phủ sofa, đệm mèo mỗi tuần.
- Theo dõi triệu chứng trong bốn đến sáu tuần, ghi lại để mang đi tái khám.
Khi nào cần bác sĩ
Người có triệu chứng hô hấp kéo dài, hen suyễn, hoặc trẻ nhỏ có biểu hiện dị ứng cần được bác sĩ khám; bác sĩ có thể bàn về điều trị và, với một số người, liệu pháp miễn dịch. Khó thở cấp là cấp cứu. Về phía mèo, nếu mèo liếm lông quá mức, rụng lông từng mảng, ngứa nhiều, hãy đưa đi thú y — lượng dị nguyên trong nhà có thể tăng khi mèo có bệnh da.
Câu hỏi thường gặp
Dị ứng lông mèo là do lông hay do gì?
Chủ yếu do protein Fel d 1 tiết ra từ tuyến da và tuyến nước bọt của mèo. Khi mèo liếm lông, protein bám lên lông và vảy da rồi bay theo bụi. Sợi lông chỉ là vật mang, không phải nguyên nhân chính.
Có giống mèo nào không gây dị ứng không?
Không có giống nào hoàn toàn không gây dị ứng. Mèo không lông vẫn tiết Fel d 1 qua da và nước bọt. Một số cá thể tiết ít hơn, nhưng cách chắc nhất là tiếp xúc thử với chính con mèo định nuôi nhiều lần trước khi quyết định.
Bị dị ứng mèo có nuôi mèo được không?
Nhiều người dị ứng nhẹ vẫn sống chung được nhờ giảm dị nguyên trong nhà: không cho mèo vào phòng ngủ, dùng máy lọc không khí HEPA, giặt chăn ga thường xuyên, người khác dọn khay. Người có hen suyễn cần hỏi bác sĩ trước.
Fel d 1 tồn tại trong nhà bao lâu?
Fel d 1 dính vào vải, đồ đạc, tường và có thể tồn tại nhiều tháng sau khi mèo rời khỏi nhà. Nó cũng theo quần áo tới những nơi không có mèo. Giặt và hút bụi kỹ giúp giảm dần.
Tắm cho mèo có hết dị ứng không?
Không lâu dài. Tắm giảm Fel d 1 trên lông nhưng lượng dị nguyên trở lại chỉ sau vài ngày, trong khi tắm thường xuyên làm mèo căng thẳng và khô da. Các biện pháp làm sạch nhà hiệu quả hơn.
