Mèo đang được vuốt thì cắn: hiểu ngưỡng chịu vuốt của mèo

Mèo đang được vuốt bỗng quay lại cắn là chuyện rất hay gặp, giới hành vi gọi là "hung hăng do vuốt ve". Nguyên nhân chính là mèo có ngưỡng chịu vuốt: vuốt dễ chịu lúc đầu, nhưng cứ lặp đi lặp lại thì cảm giác dồn lại thành khó chịu, và khi những tín hiệu nhắc khéo bị bỏ qua, mèo dùng răng. Cách sửa không nằm ở mèo mà ở tay người: vuốt đúng chỗ, vuốt ngắn, dừng để hỏi ý mèo, và dừng ngay khi thấy dấu hiệu đầu tiên.

Vì sao một cái vuốt dễ chịu lại thành cú cắn

Các nhà hành vi đưa ra vài giải thích, nhiều khi cùng lúc xảy ra:

• Quá kích thích: da mèo, nhất là dọc lưng và gốc đuôi, có nhiều đầu dây thần kinh. Vuốt liên tục cùng một chỗ làm cảm giác tích tụ, từ dễ chịu chuyển sang ngứa ngáy, khó chịu.
• Mất quyền kiểm soát: mèo thích được chọn lúc nào bắt đầu và lúc nào dừng. Nằm trên đùi bị giữ, bị vuốt mãi, mèo cảm thấy mắc kẹt.
• Tỉnh khỏi trạng thái lim dim: mèo đang thư thái rồi "tỉnh" ra, thấy mình đang bị chạm và phản xạ như bị bất ngờ.
• Đau: viêm khớp ở lưng, hông; bệnh răng miệng khi chạm má; bệnh da, bọ chét khi vuốt lưng. Mèo không đau thì vuốt mãi vẫn được; đau thì vài cái đã đủ.
• Hồi nhỏ ít được tiếp xúc: mèo ít được người bế ẵm nhẹ nhàng trong giai đoạn xã hội hoá thường có ngưỡng chịu vuốt thấp hơn.

Mỗi con có một ngưỡng riêng: có con chịu được mười phút, có con chỉ vài cái. Ngưỡng cũng thay đổi theo ngày, theo tâm trạng, theo việc mèo vừa ăn hay vừa bị làm phiền.

Những tín hiệu báo trước — bảng kiểm nhanh

Gần như lúc nào cũng có cảnh báo trước khi cắn, chỉ là nó nhỏ và nhanh. Ý nghĩa từng tín hiệu đã được giải thích trong mục Ngôn ngữ cơ thể của mèo; ở đây chỉ là danh sách để bạn tập nhìn khi đang vuốt:

Sai lầm phổ biến là dừng ở mức "muộn" thay vì mức "sớm", hoặc vuốt khi đang xem điện thoại nên không nhìn mèo. Hãy nhìn vào mèo khi bạn vuốt nó.

Vuốt thế nào để mèo thích

Vùng an toàn và vùng rủi ro

• An toàn nhất: má, dưới cằm, chân tai, giữa hai mắt lên trán — nơi có tuyến mùi, mèo tự dụi vào đồ vật.
• Tuỳ con: cổ, vai, dọc lưng phía trước.
• Rủi ro: gốc đuôi, hông, bụng, chân, bàn chân.

Quy tắc "vuốt – dừng – hỏi"

1. Chìa đốt ngón tay ở gần mặt mèo. Nếu mèo dụi vào, đó là lời mời.
2. Vuốt hai ba lần, mỗi lần khoảng một hai giây, ở vùng má hoặc cằm.
3. Dừng, rút tay ra một chút.
4. Quan sát: mèo dụi tiếp vào tay, nghiêng đầu, đẩy người lại gần là "tiếp đi". Mèo ngồi yên, quay mặt đi, liếm môi, lắc đầu là "đủ rồi".
5. Lặp lại theo câu trả lời của mèo.

Cách này nghe có vẻ chậm, nhưng nó trao quyền quyết định cho mèo — và mèo được quyết định thường chịu vuốt lâu hơn. Nhiều chương trình phúc lợi mèo ở Anh dạy cách này dưới tên gọi tương tự "hỏi ý mèo".

Đừng giữ mèo trên đùi

Để tay mở, không ôm, không giữ khi mèo muốn xuống. Mèo biết nó rời đi được lúc nào cũng được thì yên tâm nằm lâu hơn.

Khi bị cắn: làm gì trong ba giây đầu

• Đứng yên tay, đừng giật mạnh. Giật tay kích thích phản xạ săn và làm răng cứa sâu hơn. Nếu được, đẩy nhẹ tay về phía miệng mèo — mèo thường nhả ra.
• Không la hét, không đánh. Mèo đã cảnh báo, giờ nó chỉ đang nói to hơn. Phạt làm mèo coi tay người là mối đe doạ, lần sau cắn sớm hơn.
• Đứng dậy chậm để mèo trượt xuống, rồi phớt lờ mèo vài phút.

Chăm vết cắn ở người

Vết cắn của mèo nhỏ nhưng sâu, dễ nhiễm trùng. Rửa kỹ dưới vòi nước với xà phòng vài phút. Nếu vết cắn thủng da, sưng đỏ, đau tăng, chảy mủ, ở bàn tay, gần khớp, hoặc người bị cắn có bệnh nền, hãy đi khám bác sĩ — đừng chủ quan. Tiêm phòng cho người sau vết cắn do bác sĩ quyết định.

Ba ngộ nhận khiến người nuôi bị cắn hoài

• "Mèo tự leo lên đùi tức là muốn được vuốt mãi." Mèo leo lên đùi có thể chỉ vì đùi ấm và muốn ngồi gần bạn. Ngồi gần và được vuốt là hai mong muốn khác nhau. Nhiều con hài lòng nhất khi được nằm yên trên đùi với bàn tay đặt hờ, không di chuyển.
• "Đang gừ gừ thì vuốt tiếp không sao." Tiếng gừ gừ không phải giấy phép. Mèo có thể vẫn gừ gừ trong khi chóp đuôi đã bắt đầu giật. Hãy nhìn đuôi, tai, da lưng chứ đừng chỉ nghe.
• "Mèo cắn là phải dạy cho nó biết sợ." Mèo bị phạt không học được cách chịu vuốt lâu hơn; nó học rằng bàn tay người không đáng tin, và lần sau sẽ bỏ qua bước cảnh báo để cắn sớm hơn. Mèo cắn mà không cảnh báo khó sống chung hơn nhiều so với mèo cảnh báo rõ.

Khi nào nghi mèo đang đau

Hãy đưa mèo đi bác sĩ thú y nếu:

• Mèo trước đây chịu vuốt lâu, nay cắn chỉ sau vài cái.
• Mèo chỉ cắn khi chạm một vùng nhất định: hông, lưng dưới, má một bên.
• Đi kèm: ít nhảy, đi cứng, ăn nhai một bên, chảy dãi, hôi miệng, gãi liếm nhiều.
• Da lưng gợn sóng từng cơn kèm chạy điên, cắn đuôi — cần khám để tìm nguyên nhân.

Viêm khớp ở mèo khá phổ biến khi lớn tuổi và rất dễ bị bỏ sót. Đau răng cũng vậy.

Bắt tay làm: hai tuần nâng ngưỡng

Nếu mèo vẫn cắn nhiều, cắn mạnh dù đã khám và đã thay đổi cách vuốt, hỏi bác sĩ thú y về chuyên gia hành vi. Mèo con cắn tay trong lúc chơi là chuyện khác — đó là học săn, xem mục Nuôi mèo con.