Mèo nuôi trong nhà vẫn có thể nhiễm giun sán và bọ chét: bọ chét theo người, chó hoặc đồ vật vào nhà; giun sán đến từ việc mèo vồ gián, thằn lằn, ăn thịt sống, hay nuốt phải bọ chét khi liếm lông. Cách phòng đúng là phòng định kỳ theo lịch bác sĩ thú y đặt cho đúng lối sống của mèo, chọn sản phẩm dành riêng cho mèo, và không bao giờ dùng thuốc trị ve bọ chét của chó cho mèo — một số loại chứa permethrin, rất độc với mèo.
Những loại ký sinh trùng hay gặp ở mèo nhà
| Loại | Mèo nhiễm thế nào | Dấu hiệu có thể thấy |
|---|---|---|
| Giun đũa | Mèo con nhiễm qua sữa mẹ; mèo lớn nuốt trứng từ môi trường hoặc ăn con mồi nhỏ | Bụng ỏng ở mèo con, lông xơ, chậm lớn, có khi nôn hoặc thải ra giun như sợi mì |
| Sán dây (loại lây qua bọ chét) | Mèo nuốt bọ chét mang ấu trùng khi liếm lông | Đốt sán trắng như hạt gạo quanh hậu môn, trên đệm nằm; mèo chà mông xuống sàn |
| Sán dây (loại lây qua con mồi) | Mèo ăn chuột, thằn lằn, thịt sống | Tương tự trên; thường không rõ dấu hiệu |
| Giun móc | Trứng nở trong đất, ấu trùng xâm nhập qua da hoặc đường miệng | Thiếu máu, phân đen, gầy — gặp nhiều ở mèo ra ngoài |
| Đơn bào đường ruột (Giardia, coccidia…) | Nuốt phải bào nang từ phân, nước bẩn | Tiêu chảy kéo dài hoặc tái đi tái lại, nhất là ở mèo con, nơi nuôi đông |
| Bọ chét | Nhảy từ môi trường, chó, mèo khác; trứng nằm trong kẽ sàn, thảm, nệm | Gãi, cắn lông vùng lưng gần đuôi, hạt đen li ti trong lông |
| Ve | Bám khi mèo ra ngoài, hoặc từ chó trong nhà | Cục nhỏ bám chặt trên da, hay ở đầu, cổ, tai, kẽ ngón |
| Ve tai (mạt tai) | Lây khi tiếp xúc gần mèo khác | Gãi tai dữ dội, lắc đầu, ráy tai đen như bã cà phê |
Một số ký sinh trùng có thể lây sang người, nhất là trẻ nhỏ hay nghịch đất cát rồi đưa tay lên miệng. Đây là một lý do nữa để phòng định kỳ, chứ không phải lý do để sợ mèo.
Mèo trong nhà nhiễm bằng đường nào
Ở căn hộ, nhà phố Việt Nam, những đường lây hay gặp nhất:
- Gián, thằn lằn, chuột nhắt. Mèo trong nhà rất mê vồ gián và thạch sùng. Con mồi nhỏ có thể mang ấu trùng một số loại giun sán.
- Bọ chét đi nhờ. Bọ chét trưởng thành, trứng, nhộng theo ống quần, giày dép, túi đồ, chó đi dạo về. Nhộng bọ chét có thể nằm im nhiều tháng trong kẽ sàn gỗ, thảm, chờ hơi ấm và rung động mới nở.
- Thịt, cá sống chưa đông lạnh đủ hoặc không rõ nguồn.
- Mèo mới về nhà — đặc biệt mèo con mua ở chợ, nhận từ nơi nuôi đông.
- Ban công, sân thượng có chim bồ câu, mèo hàng xóm qua lại.
Thời tiết nóng ẩm quanh năm ở miền Nam và mùa nồm ở miền Bắc là điều kiện bọ chét sinh sôi rất nhanh. Một con bọ chét cái có thể đẻ hàng chục trứng mỗi ngày; những con bạn thấy trên mèo chỉ là phần nổi — phần lớn quần thể nằm trong nhà dưới dạng trứng, ấu trùng, nhộng.
Kiểm tra bọ chét tại nhà bằng tờ giấy ướt
Không phải lúc nào cũng thấy bọ chét chạy trên lông, nhất là mèo hay liếm. Cách kiểm tra đơn giản mà bác sĩ thú y hay dùng:
- Cho mèo đứng hoặc nằm trên một tờ giấy trắng.
- Vuốt ngược lông vùng lưng gần gốc đuôi và hai bên hông vài lần.
- Nhìn các hạt đen li ti rơi xuống giấy.
- Nhỏ vài giọt nước lên các hạt đó. Nếu hạt loang ra màu nâu đỏ, đó là phân bọ chét (máu đã tiêu hoá) — mèo đang có bọ chét.
Hạt đen mà nhỏ nước không đổi màu thì thường chỉ là bụi đất.
Phòng định kỳ: nguyên tắc chứ không phải lịch chung
Không có một lịch tẩy giun hay nhỏ gáy dùng chung cho mọi con mèo. Hội đồng Khoa học châu Âu về Ký sinh trùng ở thú cưng (ESCCAP) khuyến nghị lịch phòng dựa trên mức nguy cơ của từng con: mèo con, mèo ra ngoài và hay săn mồi, mèo ăn thịt sống, mèo sống chung với trẻ nhỏ cần phòng dày hơn mèo căn hộ không bao giờ ra ngoài. Khi không rõ nguy cơ, ESCCAP gợi ý phòng giun nhiều lần trong năm hoặc xét nghiệm phân định kỳ thay thế.
Vì vậy, hãy để bác sĩ thú y đặt lịch sau khi hỏi về cách mèo sống. Bác sĩ sẽ chọn:
- Loại sản phẩm (uống, nhỏ gáy, dạng phủ cả giun lẫn bọ chét…).
- Khoảng cách giữa các lần dùng.
- Liều theo đúng cân nặng thật của mèo ngày hôm đó — lý do vì sao cần cân mèo, không ước bằng mắt.
Lịch tẩy giun cho mèo con khác hẳn mèo lớn và bắt đầu sớm hơn; xem bài lần khám thú y đầu tiên ở mục Nuôi mèo con.
Những sai lầm có thể gây hại cho mèo
- Dùng thuốc nhỏ gáy, vòng cổ, xịt trị ve của chó cho mèo. Một số sản phẩm cho chó chứa permethrin hoặc các chất cùng họ — rất độc với mèo, gây run, co giật, có thể tử vong. Mèo sống chung với chó vừa được nhỏ gáy cũng có thể bị nhiễm khi dụi vào nhau. Chỉ dùng sản phẩm ghi rõ dành cho mèo, do bác sĩ chỉ định.
- Chia nhỏ tuýp thuốc của chó lớn cho mèo. Không chỉ sai liều mà có thể sai cả hoạt chất.
- Dùng tinh dầu (tràm trà, bạc hà, sả, cam chanh, khuynh diệp…) để "đuổi bọ chét tự nhiên". Tinh dầu độc với mèo; mèo thiếu một số enzyme gan để xử lý chúng.
- Tắm mèo bằng dầu gội trị chấy của người, xịt thuốc diệt côn trùng trong nhà khi mèo đang ở đó.
- Chỉ trị cho mèo mà không xử lý nhà. Bọ chét sẽ quay lại từ nhộng trong thảm, kẽ sàn trong vài tuần.
- Chỉ trị một con trong nhà nhiều mèo, nhiều chó. Mọi con cùng nhà cần được xử lý cùng đợt theo hướng dẫn.
- Tự giật ve bằng tay. Có thể để lại đầu ve trong da gây viêm. Nhờ phòng khám gỡ, hoặc hỏi bác sĩ cách dùng dụng cụ gắp ve chuyên dụng.
Bắt tay làm: xử lý nhà khi phát hiện bọ chét
| Việc | Cách làm |
|---|---|
| Đưa mèo (và mọi thú nuôi trong nhà) đi khám | Để bác sĩ chọn sản phẩm phù hợp từng con, theo cân nặng |
| Giặt đồ nằm | Đệm, chăn, vỏ gối mèo hay nằm — giặt nước nóng nếu chất liệu cho phép, phơi nắng gắt |
| Hút bụi kỹ | Thảm, sofa, gầm giường, kẽ sàn, chân tường; rung động từ máy hút kích nhộng nở để bị tiêu diệt. Bỏ túi bụi ra ngoài ngay |
| Lặp lại | Hút bụi đều mỗi ngày hoặc cách ngày trong vài tuần, vì vòng đời bọ chét kéo dài |
| Kiểm tra lại | Dùng tờ giấy ướt mỗi tuần để xem còn phân bọ chét không |
| Phòng sán dây đi kèm | Mèo có bọ chét thường nhiễm luôn sán dây — hỏi bác sĩ có cần trị cùng không |
Nếu cần xịt môi trường bằng hoá chất diệt côn trùng, hỏi bác sĩ loại an toàn cho nhà có mèo, đưa mèo ra phòng khác và chỉ cho mèo trở lại khi đã khô, thông thoáng theo hướng dẫn của sản phẩm.
Khi nào cần đưa mèo đi bác sĩ thú y
- Thấy giun, đốt sán trong phân, chỗ nằm, quanh hậu môn.
- Mèo gãi liên tục, rụng lông từng mảng, da đỏ, đóng vảy — có thể là viêm da dị ứng bọ chét.
- Mèo con bụng ỏng, tiêu chảy, chậm lớn, nôn ra giun.
- Lợi nhợt nhạt, mèo mệt — nhiễm bọ chét nặng ở mèo con có thể gây thiếu máu, cần đi khám ngay.
- Tiêu chảy kéo dài quá hai ngày hoặc tái đi tái lại.
- Mèo run, chảy dãi, co giật sau khi được nhỏ thuốc trị ve bọ chét — cấp cứu, mang theo hộp thuốc.
- Gãi tai, lắc đầu nhiều, ráy tai đen.
Bảo vệ người trong nhà
- Dọn khay cát hằng ngày, rửa tay sau khi dọn.
- Trẻ nhỏ rửa tay sau khi chơi với mèo và trước khi ăn.
- Không cho mèo liếm mặt trẻ sơ sinh, không cho mèo ngủ trên gối của bé.
- Che hố cát chơi của trẻ ngoài sân để mèo không dùng làm chỗ đi vệ sinh.
- Giữ lịch phòng ký sinh trùng cho mèo — đó chính là cách bảo vệ người tốt nhất.
Câu hỏi thường gặp
Mèo nuôi trong nhà có cần tẩy giun không?
Có, nhưng tần suất có thể thấp hơn mèo ra ngoài. Mèo trong nhà vẫn nhiễm giun sán qua gián, thằn lằn, bọ chét đi nhờ hoặc thịt sống. Bác sĩ thú y sẽ đặt lịch dựa trên lối sống của mèo, có thể thay bằng xét nghiệm phân định kỳ.
Làm sao biết mèo có bọ chét?
Cho mèo đứng trên tờ giấy trắng, vuốt ngược lông vùng lưng gần đuôi. Nhỏ nước lên các hạt đen rơi xuống; nếu loang màu nâu đỏ thì đó là phân bọ chét. Mèo gãi nhiều, cắn lông vùng lưng dưới cũng là dấu hiệu gợi ý.
Có dùng thuốc trị ve của chó cho mèo được không?
Không. Một số sản phẩm trị ve bọ chét cho chó chứa permethrin, rất độc với mèo, có thể gây co giật và tử vong. Chỉ dùng sản phẩm dành riêng cho mèo do bác sĩ thú y chỉ định. Nếu lỡ dùng nhầm, đưa mèo đi cấp cứu kèm hộp thuốc.
Mèo có hạt trắng như hạt gạo ở hậu môn là gì?
Đó thường là đốt sán dây, loại mèo nhiễm khi nuốt bọ chét lúc liếm lông. Hãy đưa mèo đi khám để được trị sán và kiểm tra bọ chét. Trị sán mà không trị bọ chét thì mèo sẽ nhiễm lại.
Tinh dầu có đuổi được bọ chét cho mèo không?
Không nên dùng. Tinh dầu tràm trà, bạc hà, sả, cam chanh, khuynh diệp và nhiều loại khác độc với mèo, kể cả khi xông hay xịt trong phòng. Hãy dùng sản phẩm phòng ký sinh trùng dành riêng cho mèo theo tư vấn thú y.
